| Eigenaardigheden | Home | Onderwerpen | Samenleven | Zoek | Over ons | Contact |
|---|
Sociologie van WikiLeaks
—Zwervende informatie en de moraal van geheimhouding—
dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam
Oorlog in Cyberspace: Zwaarden van Zwakkeren | WikiLeaks: Staatsrepressie en NetActivisme |
|---|
Wat al een aantal jaar dreigde, lijkt nu werkelijkheid geworden te zijn. WikiLeaks is het centrum waaromheen de strijd om de politieke vrijheid op het internet wordt uitgevochten. De site van de internationale klokkenluiders, die documenten publiceert die veel regeringen in verlegenheid hebben gebracht, staat onder zware druk.
Onder aanvoering van de Amerikaanse overheid wordt geprobeerd om WikiLeaks uit de digitale lucht te schieten. Hiervoor worden zware wapens in stelling gebracht. WikiLeaks werd bestempeld als een staatsgevaarlijke, ja zelfs terroristische organisatie. Tegen de charismatische leider van WikiLeaks, Julian Assange werd een internationaal opsporingsbevel uitgevaardigd; een eer die normaal is voorbehouden aan oorlogsmisdadigers, seriemoordenaars en topterroristen. Vooraanstaande politici en opiniemakers roepen op om Assange zonder enige vorm van proces te liquideren. Alle medewerkers van WikiLeaks worden permanent gevolgd, lastiggevallen en gecriminaliseerd. De providers die de website van WikiLeaks hosten en de betaaldiensten die cruciaal zijn voor de werving van donaties werden onder druk gezet om hun dienstverlening te staken.
Al deze repressieve maatregelen stuitten echter op groot verzet vanuit de zichzelf organiserende wereld van het internet. Netactivisten van zeer uiteenlopende politieke kleur hebben zich —niet zonder succes— ingezet om de vrijheid van meningsuiting op het internet te verdedigen. De netactivisten leerden in die strijd steeds beter hun eigen krachten kennen en grepen terug op een actiemiddel dat al veel eerder was beproefd in de arbeidersbeweging, de burgerrechtenbeweging en sociaal-politieke democratiserings- en emancipatiebewegingen: het blokkeren van de toegang tot sites die door de tegenstanders als repressiemiddel worden gebruikt. Arbeiders posteerden zich voor de poorten van hun bedrijf om hun rechten af te dwingen, de burgerrechtactivisten van de generatie Martin Luther King organiseerden massale sit-ins voor restaurants die weigerden om kleurlingen te bedienen, studenten die democratische hervormingen probeerden door te voeren organiseerden facultaire en universiteitsbezettingen, en milieuactivisten omsingelden nucleaire energiecentrales. Op vergelijkbare wijze probeerden netactivisten de aanvallen op WikiLeaks af te slaan door het blokkeren van de toegang tot sites van Amazon, PayPal, en diverse overheidssites.
Was dit het begin van een burgeroorlog in cyberspace? Of was het slechts een onvolwassen protest van (h)activisten die hun onvrede uitten door op amateuristische wijze digitaal belletje te trekken? In ieder geval was er sprake van een snel om zich heen grijpend en heftig verzet van een tamelijk los georganiseerd internationaal conglomeraat van boze internetburgers. De netactivisten hebben een ding gemeen: zij zetten zich in voor vrijheid van informatie op internet. Voor hen is WikiLeaks het symbool voor die vrijheid.
WikiLeaks heeft niet alleen de spelregels van de journalistiek veranderd, maar ook die van de bronbescherming en van de bescherming van klokkenluiders. WikiLeaks lijkt de spelregels van de macht te veranderen.
Misstanden documenteren: een nieuw journalistiek model?
|
|---|
WikiLeaks is een in 2006 opgezette website die bedoeld is als een plaats waar klokkenluiders uit overheidsinstellingen en bedrijven anoniem documenten kunnen plaatsen teneinde misstanden aan de kaak te stellen. WikiLeaks garandeert dat iedereen die documenten voor de website aanbiedt absoluut ontraceerbaar is.
-
“[To] keep our sources safe, we have had to spread assets, encrypt everything, and move telecommunications and people around the world to activate protective laws in different national jurisdictions. We’ve become good at it, and never lost a case, or a source, but we can’t expect everyone to go through the extraordinary efforts that we do” [Julian Assange, tegenover BBC].
Wanneer er nieuwe informatie binnen komt wordt het materiaal door de journalisten van WikiLeaks geanalyseerd en geverifieerd. Op grond daarvan wordt een nieuwsartikel geschreven waarin de maatschappelijke betekenis van die nieuwe bronnen wordt beschreven. Vervolgens wordt het nieuwsbericht gepubliceerd samen met het originele materiaal. Op die manier zijn de lezers zelf in staat om het verhaal te analyseren in de context van het originele bronmateriaal.
|
|
In de loop der tijd heeft WikiLeaks een procedure ontwikkeld om schade te minimaliseren. Dit betekent niet dat het nieuws wordt gecensureerd, maar dat er soms identificerende details van originele documenten worden verwijderd om lijf en leden van onschuldige mensen te beschermen.
De basisfilosofie van WikiLeaks is nogal simpel: “Publiceren verbetert transparantie, en deze transparantie schept een betere samenleving voor alle mensen. Nauwkeuriger onderzoek leidt tot beperking van corruptie en sterkere democratieën in alle instituties van de samenleving, inclusief regering, ondernemingen en andere organisaties” [WikiLeaks - About]. Het idee is dat de nieuwe technologie van het internet en de hierdoor vrije toegang tot enorme hoeveelheden ruwe data automatisch tot revolutionaire veranderingen in de samenleving en in de (internationale) politiek zullen leiden.
|
|
Assange heeft WikiLeaks georganiseerd als een nomadisch netwerk. Het enige mobiele centrum is Assange zelf — WikiLeaks bestaat waar Assange op dat moment verblijft. Maar tegelijkertijd zijn er honderden vrijwilligers over de hele wereld die helpen om de complexe infrastructuur van de website te onderhouden. Veel van die vrijwilligers nemen kleine stukjes werk voor hun rekening en zo’n drie tot vijf mensen hebben er een dagtaak aan. De sleutelfiguren zijn alleen bekend met initialen. De onderlinge communicatie verloopt via geëncrypteerde online chatdiensten. De hele organisatie van WikiLeaks houdt rekening met het feit dat zij door haar werkzaamheden per definitie met sterke tegenstanders te maken krijgt.
Dit blijkt ook uit de technische organisatie van de website. De inhoud van WikiLeaks is verspreid over meer dan twintig servers in de wereld en over honderden domeinnamen. Volgens Assange is de site een “niet te censureren systeem” dat heel erg geschikt is om op een niet te traceren wijze op grote schaal documenten te lekken. Het is volgens Assange een systeem dat aanzienlijk veiliger is dan welk banknetwerk dan ook. Dat is een toepasselijke vergelijking. WikiLeaks fungeert ongeveer als een Zwitserse bankrekening, waar informatie volledig anoniem kan worden uitgewisseld.
|
Maarten Luther en de nieuwe media
|
|---|
Anonieme communicatie als recht?
Anonieme communicatie is historisch gezien altijd inzet geweest van een machtsstrijd tussen overheden die de verspreiding van politieke en religieuze ideeën wilden beteugelen en auteurs die zich niets aantrokken van verboden op anonimiteit. De principiële vraag die tot op de dag van vandaag speelt is: volgt uit de vrijheid van meningsuiting het recht om anoniem te publiceren?
De grondleggers van de Amerikaanse grondwet omarmden anonieme communicatie in het politieke domein als een manier onpopulaire, tegendraadse meningen naar voren te kunnen brengen zonder daarvan persoonlijke nadelen te ervaren. De grondleggers maakten daar zelf ook gebruik van. De essays in de Federalist Papers werden gepubliceerd onder het pseudoniem ‘Publius’ [Zittrain 2008:316, noot 67]. Zij verzetten zich tegen pogingen om anonieme auteurs te dwingen om hun identiteit te onthullen. Hun belangrijkste argument was dat gedwongen onthulling de persvrijheid aantast. Maar in Nederland is anonimiteit geen grondwettelijk recht zoals het recht op privacy.
Maarten Luther en de drukpers
 Maarten Luther |
|---|
In 1525 verbood Karel V de boeken van Maarten Luther en zijn aanhang en alle boeken zonder titel en afzender. Bij overtreding, zonder het tonen van berouw, moesten mannen met het zwaard worden omgebracht, vrouwen werden levend begraven. Dit strenge verbod had overigens weinig effect. Luther bleef bijna al zijn traktaten anoniem publiceren. In 1559 volgde het pauselijke verbod op alle door ketters geschreven anonieme publicaties.
Vanaf eind 18e eeuw zette de Franse bezetter het verbod op anoniem publiceren voort. In 1789 wordt dit wettelijk vastgelegd:
- “Ieder burger mag zijne gevoelens uiten en verspreiden, op zoodanige wijze, als hij goedvindt; des niet strijdig met het oogmerk der Maatschappij. De vrijheid der drukpers is heilig; mits de geschriften met den naam van uitgever, drukker of schrijver voorzien zijn” [Artikel 16 van de Burgerlijke en Staatkundige Grondregels].
Pas in 1886 werd op voorspraak van de Leidse professor Simons anoniem publiceren een recht. Volgens hem kon de uitingsvrijheid alleen optimaal zijn als er geen plicht tot ondertekening is. Het recht op anonieme publicatie werd alleen tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter geannuleerd, zoals dat eerder gebeurde door de Spaanse en Franse bezetter [Ekker 2008].
|
Progressieve (re)integratie van oude en nieuwe media
|
|---|
WikiLeaks heeft kranten nodig om alle gelekte bronnen door te spitten, het ‘nieuws’ te maken (te contextualiseren) en te verspreiden en daaraan gezag te verlenen. The New York Times, The Guardian, Der Spiegel, Le Monde, en El Pais zijn ingeschakeld als gezaghebbende kranten.
Kwaadwillende nitwitten willen ons doen geloven dat WikiLeaks alleen maar grote hoeveelheden informatie dumpt (op het internet neerplempt) zonder enige aandacht voor de gevolgen. (It’s simply disclosure for disclosure’s sake). Dit is een volledig verkeerde weergave van wat er daadwerkelijk gebeurt. WikiLeaks heeft de publicatie van de diplomatieke telegrammen (cables) die vanuit Washington verstuurd waren naar Amerikaanse ambassades zorgvuldig voorbereid.
- WikiLeaks heeft de Amerikaanse ambassadeur om advies gevraagd over hoe het Ministerie van Buitenlandse zaken zou willen dat de telegrammen zouden worden geredigeerd. Dit verzoek werd afgewezen.
- WikiLeaks heeft met diverse gezaghebbende kranten samengewerkt om de documenten zo te redigeren dat er geen mensen door beschadigd zouden worden. Zij won ook advies in over de vraag of sommige informatie gepubliceerd moest worden of niet.
- Deze kranten publiceerden de gelekte documenten voordat WikiLeaks dit deed.
|
Repressie: strafmaatregelen en dreigementen
|
|---|
Repressie in naam van nationale veiligheid
Het lekken van documenten die het illegale en moreel perfide optreden van bestuurders aan het licht brengen, is niet zonder gevaren. Er zijn gevaren voor de klokkenluiders zelf —die veelal met groot machtsvertoon worden gedesavoueerd en op de meest vergaande wijze worden belaagd, gecriminaliseerd, achtervolgd en vervolgd—, en er zijn gevaren voor degenen die in de gelekte documenten worden genoemd. Misschien zijn er zelfs nationale veiligheidsbelangen die op het spel staan.
De principes die hierbij gehanteerd zouden moeten worden zijn niet zo onduidelijk en tamelijk onomstreden. Op individueel vlak moet men ervoor zorgen dat de levens van de in de documenten genoemden niet in gevaar worden gebracht. Op politiek vlak moet rekening gehouden worden met de belangen van nationale veiligheid. Net als individuen hebben ook staten recht op privacy. Zonder (ook geheime) diplomatie is geen duurzame vreedzame co-existentie tussen concurrerende nationale staten mogelijk.
De onthullingen die via WikiLeaks in de openbaarheid zijn gekomen hebben tal van regeringen en regeringsleiders in verlegenheid gebracht. Zij zijn ongetwijfeld een ‘pain in the ass’. Maar zelfs het Pentagon heeft nog niet één persoon aangewezen die als gevolg van WikiLeaks in gevaar is gebracht.
|
|
Harold Koh, juridisch adviseur van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken formuleerde het in een brief aan WikiLeaks [28.11.2010] als volgt: de meest recente ‘dump’ van Wikileaks met de cablegate documenten “could place at risk the lives of countless innocent individuals” en kan negatieve gevolgen hebben voor “ongoing military operations.” Hij beschuldigt WikiLeaks van het in gevaar brengen “without regard to the security and the sanctity of the lives your actions endanger.”
Tot nu toe heeft niemand kunnen aantonen dat onschuldige burgers of functionarissen zijn beschadigd door de publicaties van WikiLeaks. Dergelijke beschuldigingen werden door direct betrokkenen zorgvuldig tegengesproken. Volgens Le Monde hebben vijf van de internationaal meest respectabele kranten de ruwe tekst zorgvuldig geredigeerd en alle namen en indicaties verwijderd waarvan de publicatie mogelijke risico’s met zich meebrengen voor individuen. De gepubliceerde documenten zijn zorgvuldig geredigeerd om identificerende informatie te verwijderen. “Our hope is that we’ve done everything in our power to minimise actual damage” [Bill Keller van de New York Times]. In Officials may be overstating the danger from WikiLeaks (McClatchy Newspaper) geeft Nancy A. Youssef nog meer details.
Het fetisjisme van de staatsveiligheid leidt ertoe dat regeringen zich maar al te snel beroepen op de ‘veiligheid van de staat’ wanneer zij in verlegenheid worden gebracht. Telkens als er een potentieel gênant lek wordt blootgelegd wordt hetzelfde argument naar voren gehaald.
-
“The best justification they can find for secrecy is that lives are at stake. Actually, lives are at stake as a result of the silences and lies which a lot of these leaks reveal. The same charges were made against the Pentagon Papers and turned out to be quite invalid” [Daniel Ellsberg, de voormalige militaire analist die in 1971 de Pentagon Papers lekte met gedetailleerde leugens en cover-ups van de regering in de Vietnamoorlog. Ellsberg was bijna een jaar bezig met het kopiëren van zevenduizend pagina’s, in de voortdurende angst dat hij betrapt zou worden. In het digitale tijdperk zou hij dit klusje binnen 15 seconden kunnen klaren. ].
Het terrorismeverwijt en oproepen om Assange te vernietigen
Een aantal van de huidige en voormalige overheidsfunctionarissen van de VS hebben Assange beschuldigd van terrorisme. De minderheidsleider van de senaat, Mitch McConnell, noemde Assange “een high-tech terrorist” die enorme schade heeft toegebracht aan Amerika. Hij moet met maximale juridische middelen worden vervolgd, en desnoods moet de wet veranderd worden om Assange toch te veroordelen [bron]. Voormalig voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Newt Gingrich zei: “Information terrorism, which leads to people getting killed, is terrorism, and Julian Assange is engaged in terrrorism. He should be treated as an enemy combatant” [bron].
 Illustratie van Greg Groesch bij "Assassinate Assange" in de Washington Times |
|---|
Van diverse kanten werd en wordt zonder omhaal gepleit voor het vermoorden van Assange. De voormalige assistent van Nixon en radiopresentator G. Gordon Liddy stelde voor dat Assanges naam moet worden toegevoegd aan de ‘kill list’ van terroristen die zonder proces vermoord kunnen worden [bron]. (Liddy gaf in de jaren 70 leiding aan de loodgieters van het Witte Huis die inbraken in het hoofdkwartier van de Democratische partij in het Watergate gebouw. De poging om het Watergate Schandaal te verdoezelen leidde 1972 tot het aftreden van president Nixon. Liddy zat voor zijn rol bij deze inbraak 4,5 jaar in de gevangenis. Al eerder erkende Liddy dat hij het plan ontwierp om de journalist Jack Anderson te vermoorden).
Even bloeddorstig reageerde op 20.11.2010 Tom Flanagan, voormalig campagnemedewerker van de Canadese premier Stephen Harper, die vond dat Julian Assange vermoord moest worden. Na een aanklacht tegen Flanagan, verontschuldigde deze zich voor zijn opmerken en zei dat zijn bedoeling nooit is geweest “om op te roepen tot de moord op de heer Assange” [bron].
Het antwoord op deze beschuldigingen van terrorisme is eenvoudig: Assange gebruikt geen geweld om een politiek doel na te streven en kan dus niet van terrorisme worden beschuldigd.
|
Bescherming klokkenluiders: falende overheden
|
|---|
|
|
Elke potentiële klokkenluider maakt de afweging tussen (i) de morele noodzak om een bepaald onrecht aan de kaak te stellen, en (ii) het risico dat je wordt bestraft voor het openbaar maken van een misstand, onrechtvaardigheid, onrechtmatigheid of oorlogsmisdaad. De huidige internettechnologie biedt iedereen de mogelijkheid om anoniem te lekken. Voor alle klokkenluiders is dat een zegen.
Klokkenluiders zijn de laatste jaren veel in het nieuws. Maar dit betekent nog niet dat zij ook beter worden beschermd. Klokkenluiders zijn meestal in dienst bij het bedrijf of de organisatie waarvan zij illegale activiteiten of misstanden naar buiten brengen. Het lekken van bedrijfsgevoelige informatie is in principe in strijd zijn met de geheimhoudingsplicht die meestal is vastgelegd in de arbeidsovereenkomst. Werknemers die bijzonderheden bekendmaken over het bedrijf van de werkgever die hij geheim hoort te houden, kunnen op staande voet worden ontslagen. Een werknemer mag zijn werkgever niet benadelen. En het bekendmaken van bedrijfsgevoelige informatie brengt schade voor de onderneming met zich mee.
De vraag is nu of er omstandigheden zijn waaronder een werknemer wel bedrijfsgevoelige informatie naar buiten mag brengen, zonder dat deze hierdoor het risico loopt ontslagen te worden. De overheersende opvatting is dat er sprake moet zijn van schending van een bedrijfs- of organisatieoverstijgend ‘algemeen belang’. De activiteiten waarover informatie wordt gelekt moeten dus illegaal zijn of buitengewoon immoreel. Daaronder vallen in ieder geval grove schendingen van arbeids-, milieu- en veiligheidswetten, alsmede de schendingen van burgerrechten of van het ambtenarenrecht (zoals het verbod op omkoping en fraude). Maar het geldt ook voor schendingen van alle andere nationaal geldende en/of internationaal erkende mensenrechten en het oorlogsrecht.
|
De meest bekende klokkenluider in Nederland is Ad Bos. In 1999 bracht hij een zeer omvangrijke bouwfraude aan het licht. In de tien jaar daarna werd hij vervolgd en kaalgeplukt, waardoor hij uiteindelijk zelfs in een caravan moest wonen. Nu baalt hij ervan dat WikiLeaks tien jaar geleden nog niet bestond. Als de website van WikiLeaks al in 1999 had bestaan, dan had dat Ad Bos veel leed kunnen besparen. “Dat zou een stuk makkelijker geweest zijn.” De overeenkomst tussen toen en nu is voor hem heel duidelijk: “De boodschapper moet altijd dood, hij wordt vervolgd en achtervolgd om de waarheid te verbloemen” [Radio 1].
|
|
Overheden moeten beveiliging van interne gegevens verbeteren
|
|---|
- “Sometimes the art of diplomacy is to keep the obvious obscured” [Henry Kissinger].
Internet is een extreem open systeem met erg lage toegangs- en gebruiksbarrières. Het gemak van het circuleren van digitale informatie maakt het erg moeilijk om dit te onderdrukken wanneer het eenmaal toegankelijk is. Digitalisering maakt het mogelijk om (i) gemakkelijk informatie te vervreemden, (ii) gemakkelijk te verspreiden, en vooral: (iii) moeilijk te verwijderen. [Wanneer de geheime informatie eenmaal op het web is, is het praktisch onmogelijk om te verhinderen dat het wordt gekopieerd en verspreid. De huidige strategie van het onder druk zetten van intermediairen (PayPal, MasterCard, Amazon, diverse domeinnaamservers etc) om WikiLeaks van het virtuele toneel te blazen heeft slechts marginaal effect op haar vermogen om geld te verzamelen en informatie op te slaan. De informatie die al in haar bezit is, is al versleuteld en op brede schaal verspreid. Wanneer het eenmaal onthulod is is het praktisch onmogelijk om de globale circulatie stop te zetten]. Belangrijker is: door publicaties van WikiLeaks zal de cultuur van geheimhouding veranderen. En het vermogen om nuttige inlichtingen te verzamelen en te delen.
De inzet van de strijd is om transparantie op het internet te handhaven tegenover door overheden opgelegde regels die bedoeld zijn om indiscreties toe te dekken.
Fetisjisme van staatsveiligheid doorbreken
Veel overheidsinformatie wordt vrijwel automatisch als geheim geclassificeerd, terwijl publicatie wel degelijk in het publiek belang zijn. Overheden en bedrijven bepalen zelf welk deel van de informatie zij ons op welk moment voorschotelen. Zij hebben er altijd belang bij om zaken niet naar buiten te brengen [Cardon 2010].
|
Netoorlog: digitale sit-in of inbreken op computersystemen
|
|---|
Internet is niet alleen een medium waarin en waarmee sociaal-politieke conflicten worden uitgevochten. Internet is ook een domein, een virtueel strijdterrein, waarop deze conflicten met digitale middelen worden uitgevochten. Het is een strijdterrein waar aan de ene kant machtige overheden staan die hun uiterste best doen om elke documentatie van hun duistere, illegale of regelrecht misdadige praktijken te voorkomen en te bestrijden. Aan de andere kant staan de slachtoffers van deze criminele praktijken van overheden of commerciële bedrijven die er alle belang bij hebben dat deze misstanden in het licht van de internationale openbaarheid worden gebracht.
Het is een netoorlog over vrijheidsrechten op internet. “We are trying to keep the internet open and free, but, in recent years, governments have been trying to limit the freedom we have on the internet” [Coldblood, een niet-officiële woordvoerder van Anonymous. Bron: BBC, 9.12.2010]. Hij karakteriseert het conflict als een “war on data”. Het is een gevecht tegen het paternalisme van “vertrouw op ons, wij weten wat goed voor u is”.
De netoorlog is op gang gekomen door de ongemene felheid waarmee de VS nu proberen WikiLeaks de nek om te draaien: door het blokkeren van geldstromen, het onder druk zetten van internetproviders en het vervolgen van medewerkers. Inmiddels staat veel meer op het spel dan het lekken van documenten door WikiLeaks. WikiLeaks is oorlogsgebied geworden: het volk vs. de overheid. Een van de haviken is de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Hillary Clinton. Zij noemde de Cablegate release “an attack on the international community”. WikiLeaks ondermijnt volgens haar de buitenlandse politiek van de VS. Zij bedreigt allianties en partnerschappen, de conventies en onderhandelingen die globale veiligheid garanderen en economische vooruitgang stimuleren. Leden van het congres (zoals Pete King) stelden voor om WikiLeaks als terroristische organisatie te bestempelen en Julian Assange voor spionage te vervolgen.
-
Half oktober maakte WikiLeaks duizenden documenten openbaar waaruit bleek dat het Amerikaanse leger in Irak betrokken was bij ernstige oorlogsmisdaden. De reactie van het Pentagon was verbeten. De hoogste baas van het Amerikaanse leger, admiraal Mike Mullen, noemde de publicaties van WikiLeaks een ‘onverantwoordelijke actie’ die het leven van Amerikaanse soldaten en lokale informatie wederom ernstig in gevaar zou brengen. “Mogelijk heeft WikiLeaks nu al het bloed van een jonge militair of een Afghaanse familie aan haar handen.”
Na de Irak-onthullingen in oktober 2010 verwees admiraal Mike Mullen naar de Espionage Act. Dat is een wet uit 1917 die zware straffen stelt op het ongeoorloofd onthullen van informatie die de nationale veiligheid van Amerika in gevaar brengt. Niet lang daarna plaatsten Amerika en Australië WikiLeaks op een zwarte lijst voor verdachte bedrijven, tussen vermeende financiers van internationaal terrorisme en drugshandel. Hierdoor zag de Engelse internetbetaaldienst Moneybookers dat de giften aan de site verwerkt, zich gedwongen haar diensten te staken.
Uit een opiniepeiling bleek dat 70% van de Amerikaanse bevolking denkt dat WikiLeaks Amerikanen schade toebrengt. De republikein John Bolton (ambassadeur bij de Verenigde Naties onder president Bush in 2005 en 2006) is van mening dat elk middel moet worden ingezet om de verspreiding van de gelekte documenten tegen te houden. Zelfs het leger kan wat hem betreft worden ingezet. “Onze experts op het gebied van cyberwar in het Pentagon kunnen wel een grote oefening gebruiken, en wat mij betreft gebruiken ze WikiLeaks als doelwit.(...) Onze zelfverdediging staat ons toe om achter Wikileaks aan te gaan en hun servers uit te schakelen en ervoor te zorgen dat zij geen geheime documenten meer kunnen verspreiden, die overigens ‘all American property’ zijn.”” Niemand moet denken dat Amerika dit zomaar over zijn kant laat gaan, want dan moedig je alleen maar aan dat het in de toekomst vaker gebeurt. Bolton wil dat journalisten worden vervolgd als ze de gelekte documenten van WikiLeaks publiceren.
|
Na Cablegate [28 nov. 2010] verbraken diverse bedrijven hun banden met WikiLeaks: EveryDNS, Amazon.com en PayPal. Op 6 december 2010 bevroor de Zwitserse bank PostFinance de rekeningen van Assange, en weigerden MasterCard en Visa nog verder betalingen voor WikiLeaks. |
|
De Operation Avenge Assange was een gedistribueerde sit-in met digitale middelen. De beweging voor burgerrechten gebruikte sit-ins destijds om restaurants effectief te sluiten voor hun racistische praktijken. Net zoals er door werknemers stakingen en bedrijfsbezettingen werden georganiseerd om onrecht te bestrijden en beschermende sociale wetgeving af te dwingen. Zonder deze acties zouden kleurlingen nog steeds achterin de bus moeten zitten en zou er nooit een achturige werkdag tot stand zijn gekomen. |
- De 16-jarige JeroenzOr werd in de nacht van 9 op 10 december door het Team High Tech Crime van de Nationale Recherche van zijn bed gelicht en aangehouden. De jonge hacktivist (politiek gemotiveerde hackers) wordt ervan verdacht betrokken te zijn bij de DDoS-aanvallen op websites van de creditcardmaatschappij Mastercard en de betaalsite PayPal. Zijn computers en digitale gegevensdragers werden in beslag genomen [OM - 10 december 2010]. De rechter besloot dat JeroenzOr twee weken in voorarrest moest blijven. Men kan dit als een tamelijk overdreven reactie zien van autoriteiten die schrikken als zij plotseling zelf met digitale sit-ins worden geconfronteerd, of als een effectieve symbolische actie die erop gericht was om zo snel mogelijk een einde te maken aan een nieuwe vorm van volks verzet. Een hackersgroep in Den Haag (Revspace) ontfermde zich over JeroenzOR en wil van hem een echte, ‘ethische hacker’ maken die door een slimme en legale vorm van netactivisme WikiLeaks kan beschermen en internetvrijheid bevorderen [Webwereld - 13.12.2010]
Op 11 december werd een tweede hacktivist aangehouden die een DDoS-aanval uitvoerde op de site van het Openbaar Ministerie. Om 16.50 stormt de politie het huis van zijn ouders binnen. “Waar is Martijn!?” schreeuwen de agenten. Martijn mocht vanaf dat moment niet meer alleen naar de wc en moest zijn telefoon inleveren. Die zaterdagavond werd hij verhoord door medewerkers van de politie. Zij wisten waarover ze spraken. “NL heeft echt wel een van de beste IT teams op de wereld” zegt Martijn. De 19-jarige Martijn Gonlag uit Hoogezand-Zappermeer, die op internet opereerde onder de naam ‘Awinee’, kon gemakkelijk worden opgespoord, omdat hij via zijn LOIC elke keer zijn IP-adres van zijn eigen computer meestuurde [OM - 11 december 2010]. Nadat hij een bekentenis aflegde werd hij weer vrijgelaten. In zijn chatgroep werd hij zondagnacht 12 december 2010 hartelijk verwelkomd. Martijn en zijn vrienden hebben het idee dat hij als voorbeeld wordt gebruikt door de politie. Martijn denkt dat hij onder andere in de problemen is gekomen omdat hij opriep de aanval op Moneybookers.com te openen [NOS - 13.12.2010].
Tegenover BNR verklaarde Martijn Gonlag dat hij zijn IP-adres bewust meestuurde met zijn aanvallen op OM.nl en Politie.nl. “Ik doe het voor de vrijheid van het internet. Ik ben van mening dat als iemand de straat op gaat om actie te voeren die ook niet een masker opdoet, en ook uitkomt waar hij voor staat.” Hij wil het graag in het openbaar opnemen voor WikiLeaks. Martijn benadrukt de relatieve onschuldigheid van zijn acties. “Er is geen schade aangericht. Dat zeggen heel veel mensen wel, maar er gaat niks kapot met een DDoS.”
De justitiële en politionele autoriteiten in Nederland beschouwen het DDoS-en van een website niet als een digitale vorm van kattenkwaad, maar als een misdrijf. Het meedoen aan dergelijke DDoS-aanvallen is strafbaar. Op het “opzettelijk vernielen van een geautomatiseerd werk, waardoor gevaar voor de verlening van diensten te duchten is” staat een maximum gevangenisstraf van zes jaar en 76 duizend euro boete [Art. 161sexies].
In een verklaring van de groep Anonymous wordt gesteld dat zij opkomen voor de vrijheid van informatie.
- “Onze methodes lijken wellicht bruut voor de instanties waartegen we actievoeren, maar onthoud dat zij door het steunen van de censuur iedereen een fundamenteel mensenrecht ontnemen” [].
Op 10 december 2010 kondigden de cyberactivisten van de groep Anonymous aan dat zij hun strategie willen wijzigen. In plaats van het platleggen van websites van bedrijven die zich tegen WikiLeaks keren, willen deze hacktivisten nu helpen om de geheime documenten zelf verder te distribueren. Deze nieuwe methode wordt Operation Leakspin genoemd. De aanhang wordt opgeroepen om de door WikiLeaks gelekte diplomatieke berichten door te spitten, een samenvatting te maken en ze onder misleidende namen overal op het internet te verspreiden. Op die manier wordt het voor autoriteiten die deze informatie willen verwijderen erg lastig. Het is een tactische wending van een destructief naar een constructief protest.
 Het logo van Anonymous De onzichtbare man |
 |
|---|
 Demonstratie in Madrid voor de Britse ambassade (10.12.2010) |  Leden van Anonymous dragen Guy Fawkes maskers, geïnspireerd door de film V for Vendetta |
|---|
|
Inspiratie en aspiratie van Julian Paul Assange
|
|---|
Intelligente nieuwsgierigheid
In 1987, toen Assange 16 jaar werd, kreeg hij zijn eerste modem. Hij bouwde zijn computer om in een portal. Onder de naam Mendax vestigde hij al snel een reputatie als een slimme programmeur die kon inbreken in de sterkst beveiligde netwerken. Samen met twee andere hackers vormde hij de groep Internatinal Subversives. Met deze groep brak hij in op computersystemen in Europa en Noord-Amerika. Hij kraakte daarbij de netwerken van het Amerikaanse ministerie van defensie en van het Los Alamos National Laboratory.
Samen met Suelette Dreyfus schreef hij het boek Underground waarin hij de gouden regels van de hacker subcultuur beschreef.
- “Beschadig de computersystemen waar je inbreekt niet (laat ze ook niet crashen); verander niet de informatie in deze systemen (behalve het veranderen van logs om je sporen te wissen), en deel informatie.”
Assange vocht de aanklachten aan: het ‘alleen-maar-kijken’-hacken is een slachtofferloze misdaad. Hij wist zijn rechter te overtuigen. Bij het voorlezen van vonnis zei de rechter: “Er is gewoon geen bewijs dat er iets anders was dan een soort intelligente nieuwsgierigheid en het plezier van het in staat zijn om —wat is de uitdrukking— te surfen door deze computers.” Assange hoefde uiteindelijk slechts een kleine boete te betalen.
Romantische intellectueel?
-
“Als we maar één keer kunnen leven, laat het dan een gedurfd avontuur zijn waarvoor we al onze krachten moeten inzetten. Laten we de kracht van onze talenten bewijzen tegen de sterkste tegenstander van de liefde die we kunnen vinden” [Julian Assange, weblog 2007].
Langzamerhand ontwikkelt Assange een wereldbeeld waarin de sociaal-politieke strijd wordt gedefinieerd in termen van individu versus institutie. Hij gelooft dat waarheid, creativiteit, liefde en compassie zijn gecorrumpeerd door institutionele hiërarchieën en door patronage netwerken die de menselijke geest ontwrichten.
Met behulp van de sociologische grafentheorie probeerde Assange de politiek te analyseren. Volgens hem zijn illegitieme regeringen per definitie conspirationeel. Zij zijn het product van functionarissen die in het geheim samenwerken ten koste van de bevolking. Zodra de interne communicatielijnen van een regime worden ontregeld, krimpt de informatiestroom tussen samenzweerders. Als deze informatiestroom het nulpunt bereikt, los de samenzwering zich vanzelf op. Het lekken of klokkenluiden is een instrument van informatieoorlog. Het doel van Assange is niet om een evenwichtig verslag van gebeurtenissen te leveren, maar om onrecht aan de kaak te stellen. In zijn opstel State and terrorist conspiracies haalt Assange een uitspraak aan van Theodore Roosevelt (Amerikaans president van 1901 tot 1909): “Achter elke zichtbare regering troont een onzichtbare regering, een onheilige alliantie van corrupte zakenlieden en corrupte politici. Die vernietigen is de eerste taak van een staatsman.” Assange typeert de Amerikaanse regering als een autoritaire regering die zich schuldig maakt aan samenzwering. Het lekken van informatie is een breekijzer waarmee een autoritair en elitair regime kan worden aangepakt. “Als het gedrag van slechte organisaties wordt onthuld, kunnen ze twee dingen doen. Of ze hervormen zichzelf op zo’n manier dat ze trots zijn om hun prestaties aan het publiek te laten zien. Of ze sluiten zichzelf en ‘balkaniseren’, waardoor ze minder efficiënt worden.”
Deze ideeën lagen ten grondslag aan zijn initiatief om WikiLeaks op te richten. Al snel ontving WikiLeaks miljoenen documenten uit praktisch alle landen in de wereld. In december 2006 werd het eerste geheime document op WikiLeaks geplaatst. De rest is inmiddels actuele geschiedenis geworden.
Assange wordt “romantisch intellectueel met anarchistische trekjes” genoemd “die activistisch hackersproza afwisselt met een soms mystieke en poëtische kijk op de wereld” [VK 9.12.2010]. Het enige verschil met de traditionele anarchist, is dat Assange geen bommen gebruikt maar woorden.
|
De klokkenluider: Bradley Manning
|
|---|
|
|
-
“Hillary Clinton, en verschillende duizenden diplomaten rond de wereld krijgen een hartaanval als ze op een dag wakker worden en een complete verzameling vinden van geclassificeerd buitenlands beleid, in doorzoekbaar formaat, dat voor het publiek beschikbaar is.”
In een van zijn berichten geeft Manning aan in welke gemoedstoestand hij verkeerde:
- “Ik ben uitgeput... wanhopig om iets in het leven te bereiken ...Ik ben bij het leger gegaan.... en nu is gebleken dat dat een ramp was....en nu sta ik zeer waarschijnlijk op de rand van het zijn van de meest beruchte ’hactivist’ of hoe je dat ook wilt noemen... Ik heb er een grote troep van gemaakt” [Washington Post].
Manning werkte als analist bij de militaire inlichtingendienst op de legerbasis Hammer, ongeveer zestig kilometer ten oosten van Bagdad. Daar kwam hij in contact met de ‘homeless’ hacker Adrian Lamo. Volgens Lamo zocht Manning contact met hem met de vraag: “Als jij ongekende toegang had tot vertrouwelijke gegevens, veertien uur per dag en zeven dagen per week, wat zou jij doen?” Manning dacht in hem een gelijkgezinde geest gevonden te hebben. Hij vertelde de hacker —die zich voordeed als journalist— dat hij geheime gegevens had gelekt. Lamo dacht dat hij hiermee de nationale veiligheid in gevaar zou brengen, en gaf hem aan bij leger en FBI. Hij overhandigde hen de chatlogs van zijn gesprekken met Manning. Eind mei 2010 wordt Mannningdoor agenten van de U.S. Army Criminal Investing Command gearresteerd.
Na een maand voorarrest werd op 5 jul1 2010 de aanklacht tegen hem geformuleerd. Manning zou de artikelen 92 en 134 van de Uniform Code of Military Justice hebben overtreden door geclassificeerde data naar zijn computer te kopiëren. Op 29 juli 2010 werd Manning overgebracht naar de gevangenis van Quantico in Virginia. Daar wordt hij in afzondering vastgehouden. Om te voorkomen dat Manning zichzelf iets zal aandoen in zijn isoleercel staat hij onder suicide watch. Het is feitelijk een extra strafmaatregel, want het staat al geruime tijd vast dat Manning geen suïcidale neigingen heeft. Door zijn eenzame opsluiting gaat zijn fysieke en mentale gezondheid sterk achteruit.
Tegen de bemanning van de helikopter die de aanval op de burgers uitvoerde, zijn geen beschuldigingen uitgebracht.
Manning krijgt van diverse kanten steun. Middels de site Bradley Manning Support Network wordt geprobeerd om geld te verzamelen voor de verdediging van de klokkenluider. De leuze voor de solidariteitscampagne is duidelijk: “Exposing War Crimes is Not a Crime!”
|
Nationale en Lokale WikiLeaks: PolderLekken
|
|---|
Door de enorme publicitaire en politieke aandacht voor het klokkengelui van WikiLeaks werden in diverse landen al snel initiatieven genomen om nationale WikiLeaks op te richten. In Nederland gebeurde dit door de vicevoorzitter van de SP in Breda, Michel Spekkers. Medio december 2010 werd het project OpenNu.nl gelanceerd. Vanuit tientallen gemeenten hebben gegadigden belangstelling getoond voor het opzetten van lokale WikiLeaks, zoals www.breda.opennu.nl.
De procedure die OpenNu hanteert is gelijk aan die van de internationale WikiLeaks. Er is een dropbox waar veilig en anoniem bestanden in gedeponeerd kunnen worden. Klokkenluiders wordt aangeraden om hun anonimiteit zelf extra te waarborgen door gebruik te maken van een beveiligingsprogramma, zoals TOR. De gelekte bestanden worden opgeslagen op een server die op een geheime plaats in Nederland staat (de locatie van de server bleek overigens door een behendige leek al snel te achterhalen). De ontvangen bestanden worden direct opgesplitst en versleuteld en gaan weer snel offline. Klokkenluiders wordt geadviseerd om de bestanden zelf ook al te beveiligen of te encrypteren. De bestanden die in de dropbox verschijnen worden eerst ontdaan van metadata die herleidbaar zijn naar de bron. Daarna worden de documenten getoetst op echtheid en worden de feiten in de documenten gecontroleerd door een journalist. Om een betrouwbaar bericht te maken wordt daarbij ook hoor en wederhoor toegepast. Pas als de journalist het bericht naar buiten brengt, worden ook de documenten die daarin gebruikt zijn gepubliceerd. Alle medewerkers van OpenNu zijn vrijwilligers. De kosten voor hardware en dergelijke worden gedekt door giften en privégelden.
Michel-Valentijn Spekkers is een 27-jarige student bestuurskunde aan Avans hogeschool in Den Bosch. Tegelijk met het initiatief voor OpenNu.nl legde hij weliswaar zijn functie als commissielid voor de gemeenteraad van Breda neer om belangenverstrengelingen te voorkomen, maar hij is en blijft natuurlijk politiek gekleurd door zijn andere functies binnen de SP. Dat hoeft op zich geen bezwaar te zijn, maar deze politieke associatie zou bij bepaalde klokkenluiders wel eens aanleiding kunnen zijn voor grote terughoudendheid.
Bovendien is Spekkers zelf niet onomstreden. Hij heeft een straf uitgezeten voor oplichting en fraude en werd failliet verklaard. In zijn eigen site schrijft hij hierover zeer openlijk: “Ik ben geboren op 12 december 1983 in Purmerend. Nadat ik op mijn 17de mijn ouderlijk huis verlaten heb, heb ik me een periode beziggehouden met het plegen van strafbare feiten. Dit heeft er in geresulteerd dat ik 21 maanden in Texas (Verenigde Staten) in de gevangenis heb gezeten en een ruime 7 maanden in Nederland. 4 Augustus 2007 ben ik weer helemaal vrij gekomen en sinds dien woon ik in Breda” [bron]. Spekker werd veroordeeld omdat hij via internet consumentenelektronica aanbood, maar in de regel niet leverde. Hij haalde al snel een miljoenenomzet en had 21 mensen in dienst. “Ik heb mensen gekwetst, belogen, financieel en emotioneel opgelicht” [BN/DeStem: Twee jaar in bajes in Amerika geeft je zelfkennis]. Zijn fraude trok de aandacht van TROS Opgelicht en van SBS. Door telkens te verhuizen probeerde hij zich aan het zicht te onttrekken. Maar telkens kwam hij weer mensen tegen die hem kenden. Zijn leven was een leugen geworden waarvan hij geen afstand meer kon nemen. Via de Dominicaanse Republiek vluchtte hij naar Mexico. Binnen een half jaar ging hij naar de VS, waar hij doorging met het vervalsen van reischeques en betaalkaarten. In 2004 liep hij in Houston (Texas) tegen de lamp. |
|
Nomadische gedachten
|
|---|
Groeistuipen
Net als alle andere succesvolle internetinitiatieven heeft WikiLeaks te maken met groeistuipen. Plotseling stond WikiLeaks in het middelpunt van de internationale belangstelling en werd zij inzet van een heftige strijd. De leiding van WikiLeaks werd geconfronteerd met een massief internationaal gecoördineerde aanval op de eigen digitale stellingen. De technologische organisatie van de defensie van WikiLeaks was tamelijk goed bestand tegen vijandige aanvallen van buitenaf. Maar zelfs dat ging niet zonder slag of stoot, en zeker niet zonder de internationale solidariteit die het morele gezag van Assange versterkte. In die nieuwe situatie zijn aanpassingen van strategie, tactiek en operationele technologie van groot belang.
Het is een snel leerproces dat de WikiLeakianen doormaken. Massieve repressie moet worden weerstaan, toegang tot financiële, personele en technologische bronnen moet dagelijks worden bevochten. Nieuwe allianties met vertegenwoordigers van oude media moeten worden gesmeed. En de online en offline solidariteit met de organisatie van WikiLeaks moet op een creatieve manier worden georganiseerd.
Het zijn groeistuipen die bij een nieuwe online sociale beweging horen. Zo’n proces voltrekt zich met vallen en opstaan. Maar WikiLeaks kan zich daarbij maar weinig fouten veroorloven. De foutenmarge waarbinnen WikiLeaks kan groeien is klein. Als FaceBook een blunder begaat dan moet het zich verstaan met klanten die geschokt zijn door de aantasting van hun privacy. Maar foutjes van Assange hebben veel verdergaande en mogelijk onomkeerbare gevolgen.
Mainstream media op hun hoede
Als overheden ertoe overgaan om de persoon te vervolgen die geclassificeerde informatie heeft ontvangen en verspreid —en niet het individu dat deze informatie van binnenuit de overheid heeft gelekt— dan zouden de traditionele mainstream media zich zorgen moeten maken. Want dan moeten ook zij rekening houden met juridische vervolging voor het rapporteren van informatie die zij in de regel van mensen van binnen de regering krijgen.
Beter dan geheimen
Diplomatieke telegrammen bevatten meestal geen grote geheimen, maar omdat ze de onverbloemde waarheid vertellen, hebben ze meer impact dan geheimen.
|
Informatiebronnen
|
|---|
- Anonymous
- 09.12.2010 - Operation Payback Manifesto
- 10.12.2010 - ANON OPS: A Press Release Zie ook: Twitter_ANONOPS
- 11.12.2010 - Operation Leakspin - A Call to Action
- 12.12.2010 - Operation: LeakSpin - A Message from Anonymous
- 09.12.2010 - Operation Payback Manifesto
- Associated Press [2010]
Respected media outlets collaborate with WikiLeaks (3.12.2010) - BBC
- 1.12.2010 - Has release of Wikileaks documents cost lives? (Katie Connolly)
- Boekhoudfraude gemeenten en provincies (Leo Verhoef)
- Bradley Manning Support Network
- Bright.nl
- 8.12.2010 - Whois Wikileaks.org (Arnoud Groot)
- Cardon, Dominique [2010]
Wikileaks and Raison D’Etat - Cardon, Dominique [2010]
La démocratie Internet: Promesses et limites
Parijs: Seuil. - 4chan4
- Ekker, Anton [2002]
Anonimiteit en uitingsvrijheid op het Internet; het onthullen van identificerende gegevens door Internetproviders
In: Mediaforum, 11/12: 348-51- Ekker, Anton [2006]
Anoniem communiceren: van drukpers tot weblog
Een onderzoek naar de grondrechtelijke bescherming van anonieme openbare communicatie.- Goldsmith, Jack [2010]
Seven thoughts on WikiLeaks
In: Lawfare - 10.12.2010- Goldsmith, Jack / Wu, Tim [2008]
Who Controls the Internet? - Illusions of a Borderless World
Oxford: University Press- HOIC
High Orbit Ion Cannon- Intermediair
- 19.03.2002 - De klokkenluider beschermd (Diana Simons)
- Murphy, Kirk James [2010]
Assange Accuser Worked with US-Funded, CIA-Tied Anti-Castro Group
In: FDL, 4.12.2010- New Yorker, The
- 07.06.2010 - No Secrets. Julian Assange’s mission for total transparancy (Raffi Khatchadourian)
- 02.11.2010 - The Online Threat - Should we be worried about a cyber war? (Seymour M. Hersh)
- 28.11.2010 - What to Make of the WikiLeaks Cables (Samantha Henig)
- 01.12.2010 - WikiLeaks Evolves (Raffi Khatchadourian)
- New York Times
- 25.07.2010 - Piecing Together the Reports, and Deciding What to Publish
- 15.12.2010 - U.S. Tries to Build Case for Conspiracy by WikiLeaks (Charlie Savage)
- NRC
- 4.8.2010 - Ellsberg-advocaat twijfelt over de Afghanistan papers van WikiLeaks (Folkert Jensma)
- 7.12.2010 - Kans op veroordeling van Assange in de VS niet groot maar vervolging is waarschijnlijk (Folkert Jensma)
- OpenNu.nl
- Spiegel, Der
- Volkskrant
- 09.12.2010 - Assange: romantische intellectueel met anarchistische trekjes (Peter Giessen)
- New York Times, The
- 29.07.2010 - Gates Assails WikiLeaks Over Release of Reports (Charlie Savage)
- Tor Project: Anonimyty Online
- Washington Post, The
- 10.06.2010 - Messages from alleged leaker Bradley Manning portray him as despondent soldier (Ellen Nakashima)
- 30.11.2010 - WikiLeaks founder could be charged under Espionage Act (Ellen Nakshima & Jerry Markon)
- Washington Times, The
- 2.12.2010 - Assassinate Assange? (Jeffrey T. Kuhner)
- Webwereld
- 11.12.2010 - Politie arresteert DDoS’er Justitie-sites (Loek Essers)
- 13.12.2010 - ‘Echte hackers’ willen DDoS-kiddies heropvoeden (Brenno de Winter)
- 13.12.2010 - DDoS’er Justitie-sites stuurde adres bewust mee (Loek Essers)
- Whiton, Christian [2010]
Why Do We Keep Ignoring the WikiLeaks Threat?
In: Fox News, 25.10.2010- Wolf, Naomi [2010]
Julian Assange Captured by World’s Dating Police
In: The Huffington Post, 16.12.2010 - Ekker, Anton [2002]
| Eigenaardigheden | Home | Onderwerpen | Samenleven | Zoek | Over ons | Contact |
|---|
dr. Albert Benschop |