Weblog: een doe-het-zelf medium

Wat is een weblog?

 

Samenvatting
Blogs hebben het internet omgewoeld en nieuwe vorm gegeven, zij hebben de politiek en het onderwijs beïnvloed, zij hebben de journalistiek door elkaar geschud, en zij hebben miljoenen mensen in staat gesteld om zich te uiten en om zich met anderen te verbinden. Door een blog ben je aanwezig op internet. Je kunt er dingen naar voren brengen die je met anderen wilt delen omdat je ze belangrijk vindt. Dat kan even goed een persoonlijke ervaring zijn, als een politiek commentaar of een verwijzing naar websites die je goed, leuk of gek vind. Sommige mensen gebruiken hun blog alleen maar om hun eigen gedachten te organiseren, terwijl anderen invloedrijke en omvangrijke publieken bedienen. Een weblog is een niet-geredigeerde stem van een individu, en bij voorkeur van een amateur. Professionele en amateurjournalisten gebruiken blogs om belangrijk nieuws te publiceren, terwijl schrijvers van persoonlijke dagboeken hun innerlijke gedachten prijs geven aan de openbaarheid. De blogervaring gaat niet alleen over het op het web publiceren van je gedachten, maar ook en vooral over de reacties van en relaties met andere gelijkgezinden. Lezers van je blog kunnen direct reageren op wat jij hebt gepubliceerd, maar je kunt dit ook beperken tot een bepaalde groep. Blogs zijn daarom ook een goed communicatieinstrument voor relatief kleine groepen.

Internet is een informatie- en communicatiemedium met een enorm bereik dat door honderden miljoenen mensen wordt gebruikt. Wie informatie op internet wil plaatsen moest aanvankelijk eerst speciale hypertekstuele taal leren — de HyperText Markup Language: HTML— om vervolgens zijn producten met een programma voor bestandsoverdracht op een server te plaatsen (het File Transport Protocol: FTP). Later werd het publiceren op internet vergemakkelijkt door de opkomst van speciale webeditors. Sinds de opkomst van de weblog-technologie is publiceren op internet kinderwerk geworden. In weblogs kan iedereen die dat wil een chronologisch verslag doen van zijn persoonlijke besognes of interesses in bepaalde onderwerpen. Een weblog is een laagdrempelige publicatievorm met een maximaal bereik. En het is gratis. Geen wonder dat miljoenen mensen inmiddels via een weblog hun eigen plekje op het internet hebben ingericht.

Wat is een weblog? Hoe gaan webloggers te werk? Wat voor soorten of genres weblogs bestaan er? Welke functies kunnen weblogs vervullen? Waarom zijn weblogs zo populair geworden? En wat dragen weblogs bij aan de informatie- en communicatievoorziening via internet?

Micoportalen? Een portaal, startpagina of webgids is een verzameling al dan niet geannoteerde links naar informatiebronnen over een problematiek, waarvan de thema's op een inhoudelijk gestructureerde wijze worden gepresenteerd. Weblogs worden ook wel 'microportalen' genoemd. Sommige bloggers schrijven alleen over gespecialiseerde, idiosyncratische onderwerpen. In tegenstelling tot hoogwaardige webgidsen of portalen bieden weblogs echter geen inhoudelijk gestructureerd, maar chronologisch overzicht over het onderwerp.

Al sinds het ontstaan van het web in 1990 maken mensen actief lijsten met nieuwtjes en verwijzingen naar interessante sites. Die werden toen nog geen weblogs genoemd, maar “What's New”, webgidsen of virtuele bibliotheken. Maar weblogs bestaan ook al langer dan vandaag. In december 1997 werd de term 'weblog' het eerst gebruikt door Jørn Barger van Robot Wisdom. Dat vormde het startsein voor een steeds groter wordende groep mensen die hun surfgedrag gingen documenteren. In Nederland werd in 1999 de eerste weblog gesignaleerd, alt0169 (de ACII-code voor het copyrightteken), welke is toegesneden op kunst, bizarre humor en de onttovering van het internet door het doorprikken de luchtballonnen van nieuwe economie. Rond de eeuwwisseling kreeg ook in Nederland de blog-hype greep op de internetgebruikers.

Definities Een weblog is een persoonlijk journaal op het internet. Een weblog is een website met bijdragen (link + commentaar) die in omgekeerde chronologische volgorde worden gepresenteerd. Een weblog is een altijd persoonlijk maar vaak ook tegelijk inhoudelijk logboek dat op het internet wordt gepubliceerd.

Een weblog is een kleine website die meestal door één persoon ('weblogger', 'blogger' of 'pre-surfer') wordt onderhouden, welke regelmatig wordt geactualiseerd en door een relatief vaste groep bezoekers wordt geraadpleegd. Weblogs zijn meestal sterk geconcentreerd op één onderwerp, een onderliggend thema of verenigend concept. De weblogger brengt chronologisch alle andere webpagina's in kaart die interessant of relevant gevonden worden. De redacteur(en) plaatsen links naar weinig bekende hoekjes van het web en naar actuele nieuwsartikelen die de moeite van het lezen waard zijn. Deze links worden bijna altijd van redactioneel commentaar voorzien. Een redacteur die met het onderwerp vertrouwd is, weegt de sterke en zwakke kanten van het artikel, geeft aanvullende feiten of voegt een andere opinie toe. Op die manier vervullen de weblogs een waardevolle filterfunctie voor hun lezers.

Zeevaarders en Websurfers Zoals bekend zit de Nederlandse taal vol met termen die uit de zeevaart stammen. Maritieme analogieën worden tegenwoordig vaak ook gebruikt in verband met internet. Het internet wordt gevat in de beeldspraak van een 'zee' of 'oceaan' van informatie. 'Websurfers' schuimen over een zee van informatie zonder dat zij ooit op de bodem komen en — net als in de tijden van de zeilschepen — houden zij een 'logboek' bij van hun ervaringen en nieuwe ontdekkingen. Websurfers die hun internetervaringen bijhouden in hun weblog zijn dus de moderne nazaten van zeevaarders die hun avontuurlijke tochten documenteerden in hun logboek.

Een weblog is dus een verzameling webpagina’s waarop de meest interessante dingen die iemand op het web tegen komt worden geregistreerd, samen met een persoonlijk commentaar. Bloggers vestigen de aandacht op artikelen die gemakkelijk ontsnappen aan de aandacht van de typische webgebruiker die te druk is om meer te zien dan professionele, commerciële nieuwssites. Zij zoeken artikelen uit minder bekende bronnen en bieden daarbij aanvullende feiten, alternatieve visies, en commentaar. Bloggers zetten een artikel soms in een context door het te contrasteren met een artikel over een verwant onderwerp. Door elk artikel in het licht van een ander verhaal te lezen, kan er een nieuwe betekenis ontstaan. Bloggers participeren dus in de verspreiding en interpretatie van het nieuws dat dagelijks over ons heen stroomt. Het is een eigensoortige, interactieve en tegendraadse journalistiek: het sarcasme en het recht voor zijn raap commentaar herinnert ons eraan dat onze informatiebronnen verweven zijn met gevestigde belangen en dat individuele journalisten soms ook verhalen schrijven over onderwerpen die zij niet volledig begrijpen.

Weblogs zijn de gepersonaliseerde media van het internet. Net als TV stations, kranten en tijdschriften hebben zij een publiek. Zij bieden informatie aan voor specifieke publieksgroepen. Veel weblogs bieden bezoekers de mogelijkheid om met elkaar te communiceren via een chatruimte of discussieforum, om te reageren op geplaatste berichten of om zelf berichten te plaatsen. Maar het is geen vereiste dat weblogs moeten interacteren met hun publiek.

Kritici hebben beweerd dat weblog eigenlijk slechts een term is waarmee mensen een kunstmatig onderscheid willen maken tussen wat zij zelf te melden hebben en een 'gewone' persoonlijke home page. Zij hebben niet helemaal ongelijk. De eerste home pages waren vaak niet meer dan een lijst met verwijzingen naar andere websites. Veel weblogs onderscheiden zich niet wezenlijk van persoonlijke home pages waarop mensen zichzelf en hun geliefden voorstellen, informatie geven over hun werkzaamheden, hobby's en interesses, plus een aantal links naar informatiebronnen die men persoonlijk belangrijk vindt. Terwijl de informatie op home pages meestal inhoudelijk wordt gestructureerd, wordt deze in weblogs chronologisch gepresenteerd. Bovendien is de informatie die op weblogs wordt gegeven veel zakelijker, ook al wordt deze informatie meestal zeer persoonlijk becommentarieerd.

Een voorbeeld van een van de grootste en nuttigste weblogs is Robot Wisdom Weblog van Jørn Barger. Een ander soort weblog is Memepool van Joshua Schachter. De site wordt bijgehouden door meerdere redacteuren die elke bijdrage beoordelen voordat deze geplaatst wordt. Scripting News van Dave Winer was waarschijnlijk de eerste succesvolle weblog op het internet. Dit werd ondersteund door zijn populaire nieuwsbrief DaveNet, welke sinds 1994 regelmatig wordt gepubliceerd.

Naast specialistische en hobbyistische blogs zijn er op internet een groot aantal politieke, journalistieke en artistieke blogs. Voorbeelden van politiek-journalistieke blogs zijn de Politiek Blog en de No War Blog (gericht tegen de Amerikaanse invasie van Irak in 2003). Tegelijkertijd zijn er op diverse plaatsen overzichten gemaakt van blog-sites. Internationale voorbeelden daarvan zijn Dmoz, Daypop, Blogdex en Eatonweb. Nederlandse voorbeelden zijn Tonie's startpagina, Weblogger, weblog.pagina.nl, weblog.startkabel.nl en LogLijst. Een overzicht van de beste, meest populaire blogs zijn te vinden op Hot or Not.

Generaties webloggers Een blog is een persoonlijke —en soms organisationele— webpagina en dus zijn er even veel verschillende typen blogs als er mensen zijn. Blogs kunnen alles zijn wat bloggers willen dat ze zijn. Ze bestaan in allerlei vormen en maten en er zijn geen echte regels. Weblogs kunnen op talloze manieren worden ingedeeld: op genre, onderwerp, taal of woonplaats van de auteur. In het Ageless Project worden weblogs ingedeeld naar geboortedatum van de auteur.

Er zijn zeer uiteenlopende typen weblogs. Er zijn weblogs waarin louter een chronologisch verslag wordt gegeven van de activiteit van de maker (dagboek genre). Zo'n online dagboek of lifelog is de meest persoonlijke vorm van een weblog waarin iemand verslag doet van zijn dagelijkse beslommeringen. Maar er zijn ook weblogs die door meerdere redacteuren worden onderhouden. Inhoudelijk zijn weblogs soms op algemene onderwerpen toegesneden, soms op zeer gespecialiseerde en idiosyncratische thema's. Er zijn eclectische weblogs terwijl anderen juist sterk gefixeerd blijven op één problematiek. Maar zij zijn allemaal opgebouwd rond de persoonlijke belangstelling van de blogger. Weblogs zijn persoonlijke platforms via welke individuen hun visies op van alles en nog wat uitzenden. De kwaliteit van weblogs wordt bepaald door de unieke eigenschappen van de geboden informatie, de stijl van de redacteur en door de verbinding die deze heeft met zijn of haar publiek.

In weblogs worden voor een meestal beperkte doelgroep interessante verhalen verteld. Ze vertellen in ieder geval ook iets over de weblogger zelf. Veel weblogs begonnen heel informeel waarna zij soms een eigen publiek aan zich wisten te binden die hen dagelijks en soms meer bezoekt.

De werkwijze van bloggers is als volgt:

Micro-content De verwijzingen die op blogs worden gezet gaan meestal vergezeld van een of twee zinnen waarmee een link wordt geïntroduceerd. Een goede blogger verstaat de kunst van het koppenschrijven. Deze koppen of commentaarregels moeten op zichzelf staan en ook verstaanbaar zijn wanneer de rest van de inhoud niet beschikbaar is. Er zijn inmiddels nuttige richtlijnen opgesteld voor het schrijven van deze microcontent.

1. Zoek de beste en nieuwste informatie over het onderwerp en zet deze op de site.
2. Archiveer de site en maak hem doorzoekbaar.
3. Maak gebruik van een link-checking programma om linkrot te bestrijden.
4. Spit af en toe in je eigen archieven om de echt belangrijke links te vinden en presenteer ze opnieuw.

Weblogs worden meestal gedragen dooréén persoon. Zij belichamen daarom de kracht en zwaktes van elke liefdesarbeid. Soms zijn zij imponerend informatief, geordend en gericht; soms zijn ze overbodig, slordig en ongericht (en worden daarom ook wel kwaadaardig omschreven als ‘de toiletmuren van het internet’). Ze hebben meer vlees dan een eenvoudige lijst met links, maar zijn minder introspectief dan een online dagboek ('lifelog'). De belangrijkste reden voor het succes schuilt in het persoonlijke karakter van een weblog.

Zowel makers als lezers van weblogs behoren tot de meest intensieve of zo men wil fanatieke internetgebruikers. Het zijn vaak mensen die zelfs 'iets met het internet' te maken hebben. De meest frequente lezers van weblogs zijn dan ook zelf webloggers. Hierdoor lijkt het webloggen een sectarisch — om niet te zeggen incestueus — fenomeen te worden: blogs worden gelezen door andere mensen die blogs hebben, en als zij er zin in hebben bloggen ze jouw blog op hun eigen blog. "Webloggen lijkt wel een ziekte, met link-exhibitionisme als belangrijkste symptoom" [Robert van Eijden, Het Parool].

Machtsmechanismen In het begin van het web hoopten veel mensen dat door het gemak waarmee men een webpagina kon opzetten een steeds groter aantal mensen hun gedachten zouden publiceren en dat dit zou leiden tot een zeer divers en gedecentraliseerd websysteem. Analyse van de inkomende links van weblogs laat zien dat er standaard machtsverdeling optreedt.

In weblogs vallen vrijheid van meningsuiting en persvrijheid samen. Maar in dit vrije, gedecentraliseerde, diverse en populaire medium bestaat opvallend veel ongelijkheid [Shirky 2003a, 2003b]. De mythe is dat alle bloggers gelijk zijn. 'Iedereen' is nu immers in staat om zijn ervaringen en gedachten op het internet te presenteren. De werkelijkheid is echter anders. Er is een weblog aristocratie ontstaan van bekende bloggers (The A-list). De meeste weblogs worden niet of nauwelijks bezocht en slechts door hun makers zelf gelezen. Hun verlangen naar erkenning via het web wordt niet bevredigd — zij hebben geen of slechts een minuscuul publiek dat nog geïnteresseerd is in hun persoonlijke ontboezemingen.

De onderzoekers van de Perseus Development Corporation deden in 2003 een representatief onderzoek naar blogs die gemaakt zijn met de meest gebruikte blog-hosting diensten: Blog-City, BlogSpot, Diaryland, LiveJournal, Pitas, TypePad, Weblogger en Xanga. De wereld van de blogs wordt voorgesteld als een ijsberg [The Blogging Iceberg]. Het overgrote deel van de naar schatting 4,12 miljoen weblogs worden niet of nauwelijks bezocht en door de makers snel aan hun lot overgelaten. Het topje van de ijsberg zijn de populaire blogs die vaak meerdere keren per dag worden geactualiseerd en die dagelijks door tienduizenden mensen worden gelezen. Dit prominent zichtbare deel is echter niet kenmerkend voor de ijsberg als geheel. Onder water zijn er miljoenen blogs waar door andere blogs nauwelijks naar verwezen wordt omdat zij alleen van belang zijn voor een minipubliek van familie, vrienden, klasgenoten of collega's. Het ontstaan van minipublieken is een logisch gevolg van de permanente groei van het aantal blogs. Perseus verwacht dat het aantal blogs zal toenemen van 5 miljoen in eind 2003 tot 10 miljoen in eind 2004.

De meest opvallende uitkomst van het Perseus-onderzoek was dat het overgrote deel van de blogs al meer dan twee maanden niet waren geactualiseerd. Er zijn dus miljoenen blogs die tijdelijk of permanent door hun initiatiefnemers zijn verlaten. De gemiddelde duur van de verlaten blogs is 126 dagen (bijna vier maanden). Veel blogs zijn slechts eendagsvliegen die verweesd achterblijven. Het web ligt bezaaid met onbegraven lijken.

De actieve blogs worden veel minder frequent onderhouden dan meestal wordt aangenomen. Actieve blogs worden gemiddeld om de twee weken geactualiseerd. Slechts een klein deel van de actieve blogs worden wekelijks of dagelijks aangevuld.

Onderzoek naar de demografische samenstelling van de bloggers laat zien dat het maken van blogs een zaak is voor jongeren: meer dan 90 procent van de blogs zijn gemaakt door mensen onder de 30 jaar en meer dan 50 procent van de blogs is het werk van 13-19 jarigen. Opvallend is daarbij dat 56 procent van de blogs gemaakt is door vrouwen. De typische blog wordt geschreven door een tiener die het elektronisch journaal twee keer per maand gebruikt om haar vrienden en klasgenoten op de hoogte te stellen van de gebeurtenissen in haar leven.

Tieners David Huffaker (Georgetown University) heeft onderzoek gedaan naar de seksespecifieke overeenkomsten en verschillen tussen jonge bloggers. Eerdere studies over seksespecifieke verschillen in internetgebruik suggereerden dat meisjes meer en beter communiceren dan jongens. Op basis van zijn onderzoek naar 70 blogs spreekt Huffaker dit tegen. Hij laat zien dat tieners geneigd zijn om op blogs veel meer persoonlijke details te onthullen dan in chatrooms en discussiefora. Jongens maken daarbij gemiddeld meer gebruik van emoticons dan meisjes. Jongeren gebruiken blogs als een vorm van zelf-therapie. "Blogs zijn een gebied voor zelfexpressie. Het geeft hen een ruimte om openhartig of persoonlijk te zijn waar zij dit meestal niet zijn. Ik dacht eerst dat het over exhibitionisme ging, maar een minder cynische visie is dat zij proberen tegemoet te komen aan een gewone menselijke behoefte aan het vinden van contact" [Huffaker tegenover Jo Twist van BBC News]. Jongeren plaatsen meestal berichten uit hun dagelijkse leven en over wat er op school gebeurt. Ongeveer 40% van de blogs gaat over muziek and bands.

Functies van weblogs

 

Blog_Moe? Veel makers en bezoekers van weblogs vertonen inmiddels tekenen van vermoeidheid. Zij raken in toenemende mate gefrustreerd door het echo-effect van weblogs. Iemand plaatst een bericht waarna tientallen andere mensen hun reactie op dat bericht plaatsen. Zij verwijzen allemaal naar elkaar. Als lezer spring je van bericht naar bericht. "De semantische feedback neemt zodanig toe dat je er doof van wordt" [aldus Peter Merholz, die uitlegt waarom hij met blogging is opgehouden].

Weblogs laten zien wat de mogelijkheden zijn van het internet. Redacteuren van weblogs kunnen een onderwerp omarmen en daarmee aan de haal gaan. Maar dat gebeurt alleen wanneer zij iets te melden hebben waar andere internetgebruikers belangstelling voor hebben. Weblogs zijn daarom een goede indicator van wat er op internet gebeurt.

Weblogs zijn experimenten in zelfexpressie. Bloggers zijn mensen die in voortdurende beweging aanwezig willen zijn op internet.De home pages die sinds het midden van de jaren '90 verschenen waren vaak statische plaatsen waarop men foto's van familieleden en katten plaatste, of van de heldendaden van een amateur handbalvereniging in Den Haag. Weblogs zijn ontworpen voor een publiek: gezin of vriendenkring, vereniging of onderneming, politieke partij of internationale vredesorganisaties, of eenvoudig voor 'iedereen'. Weblogs zijn "een interactieve uitbreiding van wie je bent" [Camneron Barrett] of wie wij zijn of willen worden — als online groep, organisatie, gemeenschap of netwerk. Weblogs zijn bij uitstek een gemeenschapsvormend instrument.

Internet biedt voorzieningen voor functionele én gepersonaliseerde communicatie, voor nuttige én op maat gesneden informatie. Weblogs vormen kleine eilandjes van stabiliteit in de stortvloed van informatie die het internet over iedereen uitstrooit.

Webgebruikers hechten grote waarde aan een goed gestructureerd overzicht van betrouwbare, actuele en bruikbare links.

"Terwijl professionele journalisten hun neus ophalen, vonden weblog pioniers een nieuwe, persoonlijke manier uit om de chaos van het web te organiseren. (...) Op het web, met zijn onoverzichtelijke overvloed van chaotische en slecht georganiseerde informatie, is het verwijzen van mensen naar goede links een fundamentele dienst — een combinatie van het de weg wijzen aan vreemdelingen en het delen van je eigen ontdekkingen met vrienden. Dit alles verklaart waarom het fenomeen dat bekend staat als de weblog een van de snelst groeiende en meest vruchtbare creatieve gebieden van het web van vandaag is" [Scott Rosenberg 1999].

Volgens een Amerikaans onderzoek van Pew Internet & American Life Project zijn de weblogs in 2004 in een snel tempo populair geworden bij een kleine groep internetters. Eind 2004 bezoekt ruim een kwart van de internetters (27%) wel eens een weblog. Dat is 58 procent meer dan in februari 2004, toen dezelfde enquête werd gehouden. 12 procent van de ondervraagden heeft zelf ooit iets op een weblog gepubliceerd. Toch gaat de ontwikkeling van de weblogs ook aan veel mensen voorbij. Meer dan 62% van de ondervraagden weet niet wat een weblog is [bron].

De explosieve groei van de weblog gemeenschappen laat zien hoe het internet zichzelf 'van onderop' kan ordenen, dat wil zeggen hoe internetgebruikers zichzelf kunnen organiseren. Individuele weblogs in de vorm van persoonlijke dagboeken zijn de bouwstenen van elke online gemeenschap. Webloggers filteren inhoud en geven daarop commentaar. Zo krijgt men te zien hoe anderen hun informatie filteren. Weblogs stellen mensen in staat om kennis te nemen van de inzichten van 'geïnformeerde' of 'slimme' mensen op diverse gebieden.

Politici ontdekten al snel dat weblogs een manier zijn om hun politieke waren en zichzelf aan de man/vrouw te brengen, zonder tussenkomst de machtsconcentraties van de 'oude' media, of van kritische, profesionele journalisten. In Nederland begon het CDA-kamerlid Jan de Vries op 12 april 2002 waarschijnlijk als eerste landelijke politicus met een weblog. Meer aandacht trok de voormalige minister van Binnenlandse Zaken Klaas de Vries die in zijn race om het PvdA-leiderschap een internet-dagboek begon bij te houden. Het succes van zijn site inspireerde andere politici (Gerrit Zalm, Andre Rouvoet) om ook met een weblog of online dagboek te beginnen. Politici willen met hun weblogs een 'kijkje achter de schermen' bieden en 'de mens achter de politicus' nadrukkelijk in beeld brengen. Wie als politicus geen weblog heeft, bestaat eenvoudig niet op internet. Hetzelfde geldt inmiddels ook voor de stoet van min of meer bekende Nederlanders: wie als BNer geen viplog heeft kan het wel schudden.

Weblog Software: een persoonlijk publicatiesysteem

 

De naam ‘weblog’ werd in december 1997 geïntroduceerd door Jørn Barger. Hij noemde zijn website een ‘weblog’. Twee jaar later werd dat woord door Peter Merholz op speelde wijze opgebroken in de woorden ‘we blog’. Daarna is de nieuwe term ‘blog’ als werkwoord en zelfstandig naamwoord blijven hangen. In 1998 waren er nog maar een paar van dergelijke sites. Volgens een telling van Jesse James Garret, waren er begin 1999 nog slechts 23 weblogs bekend. In datzelfde jaar ontwikkelde Andrew Smales, een programmeur in Toronto, min of meer per ongeluk zijn eerste weblog programma. Hij zocht naar een manier om zijn persoonlijke website makkelijker te kunnen actualiseren. De bestaande techniek vond hij veel te omslachtig.

Technologie en innovatie Het innoverende van de weblogs is niet zozeer de technologie waarvan zij gebruik maken. De technologie achter de weblog tools was niet nieuw en ook niet erg geavanceerd. Voor techneuten was de weblog een saaie ontwikkeling: ze keken ernaar en zagen niets origineels in de programmacode of in het functioneren [Anil Dash].     Het innovatieve van het weblog was echter niet dat er een geniale technologische sprong werd gemaakt, maar dat de laatste stap in de richting van de zelfpublicatie werd gezet [Rosen 2004]. Het geniale van de weblog is dat het iedereen die over een op internet aangesloten computer beschikt in staat stelt om zelfstandig zijn of haar ervaringen, opinies of inzichten op internet te publiceren.

Smales probeerde een programma te ontwikkelen voor een 'online dagboekgemeenschap'. Deze gemeenschap werd later bekend als Diaryland. Het is een gids of portaalsite voor online dagboeken. Omdat dagboeken destijds nog niet prominent door zoekmachines werden opgenomen, bracht zijn software de online dagboeken van meerdere mensen bijeen. Op zijn eigen website beschreef Smales voortdurend de ontwikkeling van zijn software, en vroeg daarbij bezoekers om daarop commentaar te leveren. Het commentaar van een van die bezoekers bracht Smales ertoe om naast de dagboeksoftware ook te werken aan een tweede project: een instrument om een blog mee te maken. Met zijn eerste 'blogtool' stelde hij mensen in staat om hun eigen weblogs te maken. Het aantal weblogs nam snel toe toen Smales in juli 1999 het eerste gratis bouw-je-eigen-weblog programma lanceerde onder de naam Pitas. In augustus van hetzelfde jaar lanceerde Pyra de Blogger en Groksoup. Door het gemak dat deze webgebaseerde instrumenten boden ontstond een explosie van bloggers. Eind 1999 werd David Winer's Edit This Page in omloop gebracht, en Jeff A. Campbell lanceerde Velocinews. Al deze diensten waren gratis. Zij stellen mensen in staat om hun eigen weblogs snel, goedkoop en gemakkelijk te publiceren. Daarvoor konden weblogs alleen worden gemaakt door mensen die al wisten hoe zij een website moesten maken. Een weblog is dus een zeer laagdrempelig en lenig medium.

Inmiddels is er een uitgebreide markt ontstaan met blog-software die gebouwd is met open protocollen en formaten [zie overzicht blog tools]. De blog-software biedt een speciale elektronische publiceeromgeving (EPO). De updates van een site worden via FTP verstuurd. Voor blogpublicaties is geen kennis van html-code nodig en er hoeven ook geen speciale scripts of software op de server te worden geplaatst. In de meeste blog-software zijn extra interactieve functies ingebouwd. De populariteit van de blogs is grotendeels te danken aan het feit dat de software die gebruikt wordt om ze te maken en onderhouden veel eenvoudiger is dan de andere instrumenten om webpagina's te maken. Blogs dragen bij aan de democratisering van het publiceren, of moeten we zeggen aan een grootschalige amateurisering van het publiceren.

Blog-software is een gedecentraliseerd, webgebaseerd persoonlijk publicatiesyteem dat ontworpen is om regelmatig geactualiseerde nieuws-, journaal- of dagboeksites te onderhouden. De blog-software kan de volgende functies bevatten:

Plaatsen van berichten: Publicatie
• Opladen van bestanden: maken van nieuwe berichten door inloggen op de eigen blog; flexibele opslag van bestanden.
• Beveiligde logins: Voor grotere veiligheid wordt je password versleuteld via SSL wanneer je inlogt op je blog.
• Posten per email: nieuwe berichten kunnen per email op de site worden geplaatst.
• Posten in toekomst of verleden ('pre-date or post-date entries'): overtroeft het tijdstempel op het bericht.
• Concept berichten: aanmaken van nieuwe berichten die nog niet af zijn en als ongepubliceerd concept worden opgeslagen.
• Vernietigen van berichten ('delete entries'): maakt opschonen van verouderde of ongewenste berichten mogelijk.
• Importeren van gegevens en commentaren van andere content management systemen.
• Spellingscontrole: berichten worden automatisch gecontroleerd op spellingsfouten. In sommige programma's is het mogelijk een lijst met verboden woorden aan te leggen.
• Beeldbehandeling: integratie van uploads van bestanden en plaatjes; integreer ze in nieuwe berichten.
• Thumbnail creatie: maakt automatisch thumbnails van upgeloade plaatjes.
Commentaar
• Plaatsen van commentaar: stelt bezoekers in staat om commentaar op je berichten te plaatsen en deel te nemen aan conversaties. Commentaren kunnen inline in de blogs worden geplaatst, of in popup vensters.
• Commentaar kan beperkt worden tot geregistreerde bezoekers.
• Uitsluiting van ongewenste bezoekers van commentaar op je site door het blokkeren van hun IP adres.
Publiciteit
• Email notificatie systeem ('BlogSend'): onderhoud een lijst van gebruikers naar wie notificatie berichten verstuurd kunnen worden wanneer je een nieuw bericht geplaatst hebt.
• Publiciteit en notificatie: verstuur XML-RPC pings naar de Recently Updated List van weblogs.com, blo.gs, en movabletype.org.
• Zeg-het-voort ('Tell-A-Friend' of 'Mail this entry'): stelt bezoekers in staat om je berichten naar vrienden te mailen, waardoor er meer verkeer naar je site komt.
Gemeenschap
• TrackBack: maakt peer-to-peer communicatie en conversatie tussen weblogs mogelijk. Een andere weblogger kan automatisch een ping naar je weblog sturen om aan te geven dat hij een bericht geschreven heeft dat refereert aan jouw oorspronkelijke post. Op de eigen site worden automatisch alle sites opgesomd die naar een speciaal bericht verwijzen. Bezoekers van je site zijn hierdoor in staat de reactie te lezen in de weblog van een andere gebruiker. Trackbacks genereren dus verkeer tussen weblogs, waardoor hun gemeenschaps- of netwerkvormend potentieel wordt versterkt. Trackbacks werken doordat elke post een unieke URL heeft (de Permalink). Hierdoor kan er gericht en duurzaam naar gelinkt worden.
• DiscussieForum: een discussielijst waar bezoekers van de site met elkaar in discussie kunnen gaan.
• VriendenLijst ('Buddy List'): een lijst met verwante bloggers of goede vrienden die je in staat stelt snel hun nieuwste berichten te lezen.
• Registratie: toegang tot de inhoud van de site kan beperkt worden tot het niveau van lidmaatschap van bezoekers.
• RSS Headline Syndication: de weblog kan naar een XML pagina worden gepubliceerd. Hierdoor kan de inhoud worden gebruikt op sites van anderen, of in andere formaten (zoals draadloze apparaten).
Redactie
• Collectieve weblogs: ondersteuning van meerdere auteurs door gebruikmaking van een rol-gebaseerd systeem van bevoegdheden.
• Hold/release status: Maakt redactie en goedkeuring van bijdragen mogelijk. Bijdragen worden op "Hold" gezet, en worden pas gepubliceerd als een editor ze heeft goedgekeurd door ze met "Release" te markeren.
Archivering en Structurering
• Archivering: maken van maandelijkse, wekelijkse en dagelijkse archieven; individuele pagina's voor elke ingang; archieven per categorie.
• Categorisering van berichten: groeperen van berichten in categorieën voor eigen referentie, voor archiveringsdoeleinden, en voor presentatie in de blog. Aan een bericht kunnen meerdere categorieën worden verbonden. Bezoekers kunnen de weblog per categorie bekijken.
Zoeken
• Een publieke zoekmachine stelt bezoekers in staat om oude en nieuwe berichten te vinden. Mogelijkheden voor eenvoudig zoeken of geavanceerd zoeken met trefwoorden. Zoekresultaten kunnen op diverse manieren worden gepresenteerd, soms met samenvattingen van elk bericht.

De software van weblogs evolueert zich in de richting van gebruiksvriendelijke en veelzijdige content management systemen. Zij bevatten alle instrumenten die nodig zijn om dynamische websites te bouwen. Er kunnen zowel informatiesites, gemeenschapssites, nieuwssites of organisationele intranets mee worden gebouwd. Weblogs kunnen worden gebouwd en onderhouden vanuit elke met het internet verbonden computer. Het is niet nodig om speciale software te installeren, de software wordt in je site ingebouwd. Via een browser kunnen — na inloggen op eigen site met gebruikersnaam en wachtwoord — alle handelingen worden verricht.

Net als bij andere nieuwe markten voor nieuwe software trad ook op de aanvankelijk brede blog-markt na enige jaren een concentratietendens op. Het meest significante voorbeeld hiervan is dat Pyra Labs, het bedrijf achter Blogger, begin 2003 door Google werd opgekocht (die eerder al de rechten op de 'egroups' had verworven).

Mobloggen Mobloggen is het bijhouden van een weblog via een mobiele telefoon. Met een in de telefoon ingebouwde camera kunnen foto's of kleine filmpjes naar de webpagina worden gestuurd, inclusief korte bijschriften. Een voorbeeld hiervan is Camarados van Gert-Jan Bos. Hij gaat 's avonds met zijn telefooncam op pad en fotografeert de mensen die hij tegenkomt. Die foto's - van opvallend veel mooie vrouwen - plaatst hij met korte, suggestieve bijschriften in zijn moblog.     Het weblog genre evolueert zich snel. Mobloggers maken gebruik van de nieuwe generatie mobiele apparaten waarmee direct op het web gepubliceerd kan worden. Bloggers verlaten hun bureaucomputers en onderhouden hun sites met mobiele telefoons, laptops, webcams en 'handheld' computers. Wanneer miljoenen mensen beschikken over mobiele telefoons en integrale camera's wordt het voor professionele journalisten steeds moeilijker om als eerste op de plek te zijn waar het nieuws gemaakt wordt. Howard Rheingold spreekt in dit verband over "the power of the mobile many" [Smart Mobs]. Bij de berichtgeving over de Tsunami-ramp in december 2004 speelden lokale weblogs en amateurfilmers een zeer belangrijke rol.

De ontwikkelaars van blog-software zitten niet stil. De blog-software ondersteunt steeds meer publicatie- en communicatiefuncties. Daarbij wordt meer en meer gebruik gemaakt van de multimediale mogelijkheden van het internet. Zo zijn er programma's waarmee in blogs geluid geplaatst kan worden via de telefoon. Een voorbeeld hiervan is audioBLOGGER. Bloggers krijgen een speciaal telefoonnummer waarop zij hun boodschap kunnen inspreken. Het bericht wordt direct als een MP3 bestand op de blog geplaatst. Vanaf hun ontstaan werden bloggers vaak afgeschilderd als 'radiopiraten van het web'. Met hun auditief verrijkte software zijn webgebruikers nu inderdaad in staat om hun blogs te laten functioneren als radiostations. Met dit verschil: het zijn legale uitzendingen en vallen dus buiten de wetgeving die etherpiraterij verbiedt.

De multimediale mogelijkheden van het internet zijn nog lang niet uitputtend benut. Na de audioblogs is het slechts een kleine stap naar de videologs of vlogs. De weblog van Jeff Jarvis, Buzzmachine geeft gedetailleerde informatie over de meest recente ontwikkelingen van het vloggen. Reguliere of tekstuele blogs hebben de manier waarop nieuws en informatie wordt verspreid gerevolutioneerd en het terrein van opinies en analyse verbreed naar iedereen die een internetverbinding heeft. Video bloggen wordt de volgende golf in de doe-het-zelf media.

Bloggers Ethiek

 

Weblogs zijn publieke aangelegenheden, of bewegen zich minstens op het grensgebied tussen publieke en particuliere sfeer. De auteurs of redacteuren van weblogs zijn daarom publiekelijk verantwoordelijk voor wat er op de website wordt gepubliceerd. Webloggers die in de openbaarheid van het internet personen of groepen beledigen of belasteren kunnen daarop niet alleen moreel maar ook juridisch worden aangesproken. Is er een bepaalde ethiek die de weblog gemeenschap zou moeten volgen? Zijn er bepaalde wettelijke of strafrechtelijke regels waaraan bloggende burgers zich dienen te houden? Verantwoordelijke bloggers erkennen dat zij teksten publiceren en daarom bepaalde ethische verplichting hebben ten opzichte van hun lezers, de mensen waarover zij schrijven en de maatschappij in het algemeen.

De meeste webloggers zijn het er bijvoorbeeld over eens dat het normatief gezien incorrect is om uiting te geven aan of een platform te bieden voor racistische, nationalistische of seksistische vooroordelen, of voor oproepen tot geweld. Daarnaast zijn er uiteraard andere normen en waarden die door veel — maar lang niet alle — bloggers worden gedeeld. Het weblog genre van internetpublicaties wordt bedreven door mensen met de meest uiteenlopende oriëntaties: persoonlijk, hobbyistisch, professioneel, politiek en normatief. Er zijn progressieve, revolutionaire bloggers die zich inzetten voor een vrije en egalitaire samenleving, en er zijn conservatieve, reactionaire bloggers die bijdragen aan de verspreiding van legendes waarmee bestaande sociale en politieke ongelijkheden en onrechtvaardigheden worden gelegitimeerd.

Onder bloggers bestaan dus geen eenduidige of gemeenschappelijke normen waarop zij zichzelf oriënteren en waarop zij anderen aanspreken of zich door anderen laten aanspreken. Juist daarom worden er intensieve pogingen gedaan om voor bloggers een eigen gedragscode en ethische oriëntatie te formuleren.

CyberJournalist.net heeft een model opgesteld voor een Ethische Code voor Bloggers. Dit is een modificatie van de ethische code van de Society of Proffessional Journalists. Deze code gaat ervan uit dat integriteit de hoeksteen is van de geloofwaardigheid. Bloggers die zich aan deze code en gedragsregels houden maken aan hun lezers duidelijk dat zij te vertrouwen zijn. Dit zijn de belangrijkste regels.

1. Bloggers zouden oprecht en eerlijk moeten zijn bij het verzamelen, rapporteren en interpreteren van informatie. Zij mogen nooit plagiaat plegen en moeten waar mogelijk naar de informatiebron verwijzen en daarnaar doorlinken. Het publiek heeft recht op zoveel mogelijk informatie over de betrouwbaarheid van de bronnen. Dit betekent ook dat de verstrekte informatie (teksten, citaten, koppen, foto's e.d.) niet verkeert, buiten de context of te gesimplificeerd mag worden weergegeven. Bloggers moeten een duidelijk onderscheid maken tussen pleidooien of commentaren en feitelijke informatie. Zij moeten tevens een duidelijk onderscheid aanbrengen tussen feitelijke informatie en commentaar enerzijds en reclame anderzijds en ervoor zorgen dat de scheidslijn tussen beide niet vervaagt.

2. Minimaliseer schade. Ethische bloggers behandelen hun bronnen en subjecten als menselijke wezens behandelen die respect verdienen. Bloggers moeten rekening houden met de mogelijke schade van hun publicaties voor burgers. Bij berichten over mensen die getroffen zijn door tragedie of treurnis moet rekening worden gehouden met hun gevoelens. Bloggers moeten erkennen dat privé-personen meer recht hebben om informatie over zichzelf te controleren dan publieke figuren en anderen die macht, invloed of aandacht zoeken. Alleen een overtroevend publiek belang kan schending van iemands privacy rechtvaardigen.

3. Bloggers moeten zich verantwoordelijk gedragen door fouten toe te geven en ze onmiddellijk te corrigeren. Zij mogen geen privileges verlenen aan adverteerders of speciale belangengroepen. Publiceer in principe geen informatie die wordt aangeboden in ruil voor gunsten. Wanneer dergelijke informatie toch wordt geaccepteerd, deel dan de gunsten mee.

Een weblogger hoeft zich niet te houden aan de spelregels van de journalistieke gedragscode. En voor veel bloggers is dat een genoegen. Toch moeten ook bloggers ervoor zorgen dat zij geloofwaardig blijven. Bezoekers moeten een zeker vertrouwen kunnen hebben in de berichtgeving. Maar dat vertrouwen kan niet worden afgedwongen of opgelegd door een ethische richtlijn. Vertrouwen ontwikkelt zich organisch in een duurzame relatie en is slechts in zeer beperkte mate manipuleerbaar.

"Ga eens dood trouwens!" In weblogs wordt overdadig kritiek uitgeoefend op alles wat los en vast zit. Er wordt ook veel gescholden op mensen. Persoonlijke beledigingen of verbale bedreigingen zijn geen uitzondering. Treitersites als GeenStijl, Retecool of VolkomenKut ("Hollands Hardste") staan vol met heftige 'impulsreacties' waarin mensen ongeremd reageren op actuele gebeurtenissen of processen. De treiterende weblogs zijn de hooligans van het internet. De redacteuren en bezoekers van de treitersites schelden naar hartelust op anderen, maar blijven zelf zoveel mogelijk anoniem. In de cultuur van de grote bekken is lafheid troef. Internetjournalist Francisco van Jole wierp de webloggende hooligans voor de voeten dat zij de discussie niet aandurfden. Maar op 27 oktober 2004 namen zij de handschoen op en verschenen een aantal van hen in het televisieprogramma B&W met Hanneke Groenteman. Van Jole stelt dat de redacteuren van treiterlogs lafhartig "in burqua over de elektronische snelweg" lopen, ze verkondigen heftige meningen, maken zich schuldig aan digitale steniging, maar verschuilen zich achter hun anonimiteit. Ambroos Wiegers ('Prof. Hoxha', 'Ambrosius'), redacteur van GeenStijl, verdedigt zich nogal formeel met de stelling dat nicknames heel gebruikelijk zijn op het internet en dat men de verantwoordelijke redacteuren altijd kan bereiken via e-mail of telefoon. Praten over 'nekschoten' zou niet meer passen bij de nieuwe stijl van GeenStijl. Jaap Stalenburg (columnist van GeenStijl) weigert zijn pseudoniem bekend te maken omdat het discussieklimaat in Nederland dit niet zou toelaten. Een van de slachtoffers van de treiterlogs was Trudy Prins, directeur van Stivero (voorlichtingsorganisatie op gebied van roken). GeenStijl maakte een redactioneel commentaar waarin lezers werden uitgenodigd om e-kaarten te sturen naar Prins en haar op te bellen. Zij werd overspoeld door haatmails, bekendmaking van persoonsgegevens en dreigementen. Er werd zelfs gesuggereerd om een pedofiel naar haar huis te sturen om kinderen anaal te verkrachten. De tv-uitzending over treiterende weblogs maakte op internet vele reacties los. Daarin werd ook het zwakkte optreden van de betrokken redacteuren aan de orde gesteld, maar toch vooral het mes gezet in degene die hen lafheid en onverantwoordelijk gedrag had verweten. In GeenStijl.nl [27.10.4] wordt Francisco van Jole als schizofrene moraalridder neergezet. Daarbij wordt hem door de redacteur van GeenStijl vriendelijk verzocht om maar eens dood te gaan. Die oproep was overigens al eerder gedaan. In Chielie.nl [27.3.2001]: "Waarom Francisco van Jole dood moet". Hoewel bij de maker van deze site Van Jole slechts de vierde plaats bezet van zijn lijstje met 'afschietbare eikels' is zijn proza over dit 'Rotterdams stuk onbenul' ongemeen bot: "Ik haat die man en weet het nu zeker: hij moet dood." In de reacties op te tv-uitzending probeert *lloyd* te analyseren waar het bij de weblogs nu eingenlijk over gaat. "Het normaal tegen de tv schreeuwende plebs heeft een stem". Het plebs spreekt de taal van de straat, een taal "die ieder normaal mens gebruikt als het hem/haar niet zint. En zo anoniem als het maar kan. Ongehoord ook". Mensen ventileren hun ongezoute meningen en heftige gevoelens in de 'ruwe straattaal' die zij gewend zijn te spreken: zonder censuur en zonder redactionele opschoning. Dat is het kenmerk van de nieuwste generatie semi-journalisten die alles op het internet plaatsen wat zij willen. Je hebt hiervoor geen journalistieke opleiding of perskaart nodig en hoef je niet te houden aan maatschappelijk aanvaarde fatsoensregels of beroepscodes. De auteur beseft dat de ruwe taal van de straat zijn betekenis heeft in zeer specifieke conteksten. Hij vergeet echter dat wanneer straattaal in andere conteksten wordt gebruikt zij vaak een heel andere betekenis krijgt. Als iemand in de kantine van de plaatselijk bouw (of in een voetbalstadion) zegt dat hij iemand wel kan doodschieten, betekent dit nu eenmaal iets heel anders dan wanneer men dit in een publieke weblog opschrijft. In het eerste geval betekent het meestal niet meer dan dat iemand aan zijn collega's laat merken dat hij dat hij die persoon helemaal niet mag, in het tweede geval betekent het bijna altijd dat men elementaire humanitaire normen overschrijdt, en niet zelden de regels van het strafrecht waarin het dreigen met of oproepen tot fysiek geweld verboden is. Treiterlogs zijn weblogs waarin redacteuren op meer of minder systematische wijze personen of organisaties belasteren of laten belasteren. Zij maken zich in morele en juridische zin schuldig aan cyberstalking. of in goed Nederlands: belaging. Maar lang niet alle provocatielogs zijn treiterlogs. Provocatielogs zijn weblogs waarin meningen op een karikaturaal overdreven wijze worden geëtaleerd met het oogmerk om op een vermakelijke manier heikele kwesties aan de orde te stellen. In veel gevallen is vermaak het enige oogmerk. Dat is heel goed mogelijk zonder de morele en/of juridische grens van belaging te overschreiden. Men kan zich opwinden over een al te gespierde provocaties, grof taalgebruik, vermenging van feit en fictie, of gebrek aan vermakelijkheid. Maar zolang provocatielogs zich niet aan belaging schuldig maken zou men ze moeten koesteren. Provocatieve logs zijn het zout in pap van de blogosfeer.

Genres van bloggen

 

Weblogs ontstaan in alle maatschappelijke verhoudingen, organisaties en leefsferen. Hoe persoonlijk weblogs ook zijn, zij gaan vaak toch ook over controversiële onderwerpen. Weblogs zijn geen volledig nieuw of zich ontwikkelend genre, maar het is ook geen gekopieerd of gereproduceerd genre. Het is een hybride genre dat steunt en leunt op diverse bronnen, inclusief op andere internetgenres [Herring e.a. 2004: 2]. De ontwikkeling van weblogs is nog zo nieuw dat het tamelijk hachelijk is om al te vaste indelingsprincipes te hanteren. Genres veranderen, evolueren en vervallen. En er is geen domein waar dit zo opgaat als voor de internetcommunicatie. Er ontstaan telkens nieuwe soorten en stijlen van weblogs, sommige daarvan gaan in de 'strijd om aandacht' snel verloren, anderen slagen erin te overleven, en sommigen weten een duurzame dominante positie te verwerven. Het ecologisch weblogsysteem lijkt zich op evolutionaire wijze te ontwikkelen: (i) sociaal-culturele variatie en daardoor diversiteit van genres, of tot pogingen van stijl(her)vorming, (ii) selectie van attractieve communicatiestijlen waardoor (ver)nieuw(d)e genres of repertoires van virtuele communicatie ontstaan, en (iii) retentie, het mechanisme waardoor positief geselecteerde variaties kunnen worden behouden of gereproduceerd. Bloggenres ontwikkelen zich geleidelijk uit elkaar in een blind proces van aanpassing door mutatie, variatie en selectie.

Weblogs zijn als zodanig dus geen genre. De weblogtechnologie maakt het mogelijk dat offline reeds bestaande genres worden gereproduceerd in het virtuele domein, maar schept tegelijkertijd ook ruimte voor het onstaan van volledig nieuwe, webgebaseerde communicatie- en interactievormen. Als weblogs al als genre kunnen worden aangemerkt dan is het in alle opzichten een uiterst divers genre, waarvan de enige gemeenschappelijkheid ligt in het feit dat er van dezelfde technologie gebruikt wordt gemaakt. Daarmee krijgen we echter nog geen zicht op de sociaal-culturele en/of politiek-ideologische eigenaardigheid van de genres in de blogosfeer.

Een tamelijk eenvoudige manieren om genres van weblogs te categoriseren is om twee onderscheidingsassen met elkaar in verband te brengen [Krishnamurthy 2002; Herring e.a. 2004]. De eerste as is het onderscheid tussen persoonlijk en thematisch. De tweede as is het onderscheid tussen individu en gemeenschap. In de volgende figuur zijn beide assen in schema gebracht.

Typen blogs

Het eerste kwadrant wordt bevolkt door de persoonlijke dagboeken die door individuen worden geschreven. Het tweede kwadrant bevat blogs die door meerdere mensen worden onderhouden maar die zich concentreren op persoonlijke kwesties. Het derde kwadrant wordt bevolkt door individueel geschreven blogs over speciale onderwerpen. Het worden ook wel filterblogs genoemd omdat zij vaak commentaar geven op informatie van het web. Geannoteerde nieuwsblogs zijn hiervan een prototypisch voorbeeld. In het vierde kwadrant bevinden zich de gemeenschapsblogs: blogs die collectief worden onderhouden en zich richten op meer of minder sterk afgebakende onderwerpen.

Om het genre van een weblog te bepalen moet dus enerzijds rekening worden gehouden met de kenmerken van de blogauteurs, anderzijds met het primaire doel van de blog.

Wetenschap: stenen leggen, muurtjes optrekken, kathedralen bouwen
Wetenschappelijke verhandelingen zijn systematische (consistent gestructureerde) uiteenzettingen over afgebakende onderwerpen. Wetenschappelijke weblogs zijn persoonlijke verslagen van uitwaaierende webexercities die in een chronologische volgorde worden gepresenteerd. In de wetenschappelijke wereld werd aanvankelijk argwanend op de weblogs gereageerd: het zou slechts een modieus en vluchtig medium zijn. Maar de praktische voordelen van de blogs waren sterker dan de academische leer. De academische blogs schoten als paddestoelen uit de grond. Sommige wetenschappers gebruiken het blogformaat om chronologisch verslag te doen van hun dagelijkse onderzoeksactiviteiten, anderen vinden dit formaat te beperkend als onderzoeksverslag. Weblogs bieden een kijkje in de keuken van geleerden. Zij doen dagelijks verslag van hun activiteiten, hun vragen, oplossingsstrategieën en technisch of pragmatische problemen. Daarmee kunnen niet alleen vakgenoten hun voordeel doen, maar ook geïnteresseerde leken. Bij de meeste academische blogs kunnen bezoekers korte commentaren plaatsen. Het is een snelle vorm van communicatie en biedt de mogelijkheid om met diverse publieken binnen en buiten de universiteiten te interacteren.

Ook sociale wetenschappers hebben zich aan het webloggen verslingerd. Zo geeft de Amerikaanse sociologe Esther Hargittai (Princeton, USA) regelmatig haar visie op de gebeurtenissen in en rond haar vakgebied. Door hun persoonlijke karakter zijn de weblogs geladen met observaties en argumenten over maatschappij en media, politiek en ideologie. Voorbeelden daarvan zijn de site van Kieran Healy (Univ. of Arizona, USA), Daniel W. Drezner (Univ. of Chicago, USA) en Antidotal (van Eric Tam en Manu Rangachari).

Weblogs van & voor Sociale Wetenschappers Anthropology in the News Antropologisch nieuws van de Texas A&M Universiteit, USA. blogresearch - Jill Walker / Joi Ito / Alex Halavais Een gedeelde ruimte voor discussie over onderzoek naar blogs. Crooked Timer Ethno::log Nieuws over etnologie, sociale en culturele antropologie en cyberantropologie. Redactie: staf van het Institut für Ethnologie und Afrikanistik in München, Duitsland. Etzioni, Amitai (George Washington University, USA) Persoonlijke en communutaire overdenkingen van een grootmeester in de sociologie. Eureka De eerste website voor wetenschappelijk nieuws sinds 1996, met een aparte categorie voor de sociale wetenschappen. Gepubliceerd door de American Association for the Advancement of Science. Hargittai, Esther (Princeton, USA) Gedachten en commentaren over sociologie, internet, onderwijs en onderzoek, boeken en films over actuele onderwerpen en nog wat vrolijke onderwerpen. Halavais, Alexander - (Suny at Buffalo, USA) Healy, Kieran - (Univ. of Arizona, USA) History and Society since 1970 Een weblog van de British Council Romania die studenten en academici met belangstelling voor geschiedenis, sociologie en politieke wetenschap in staat stelt om virtueel te participeren in de werkgroep. Linaa, Jakob (Denemarken) Een onderzoekskroniek en algemene gedachten over internet, democratie, samenleving, en ... Luster, Jonas M. Networks, Complexity, and Relatedness - Patti Anklam Een verkenning van sociale netwerken en sociale relaties in complexe organisaties. PhDweblogs - António Granado (Portugal) Een poging om weblogs van PhD studenten uit de hele wereld bijeen te brengen. Purse Lip Square Jaw - Anne Golloway (Canada) PhD onderzoek in de sociologie van virtuele ruimtes: sociale en cultruele theorie, mobiele technologieën, ontwerp en andere thema's die haar aandacht trekken. Science Blog SocioSphere A webzine and blog of opinion journalsm on the human condition. Editor: Mark Foster. so this is mass communication? - Kaye Trammel (USA) Informatie over massa communicatie, politieke communicatie en computer-gemedieerde communicatie. The Sociology Blog - Chad M. Gesser A sociology teacher at the Owensboro Community and Technical College writes primarily for his students, colleagues and friends, and for himself. The blog contains articles, research, and other information that highlight concepts in the field of sociology. UrbanGeoBlog - W. Scott Whitlock (USA) Onderzoekt de sociale aspecten van urbane geografie, met nadruk op 'queer geography', sociale theorie, subculturele theorie, globalisering en marginalisatie. Meer sociaal-wetenschappelijke blogs

Weblogs van academici dragen in ieder geval bij aan de verlevendiging van de wetenschappelijke communicatie. Welke functies wetenschappelijke weblogs verder nog kunnen vervullen is moeilijk te zeggen. Het is net als de oude fabel van de drie metselaars, die gevraagd werden wat zij aan het doen waren. De eerste antwoordde dat hij stenen aan het metselen was. De tweede zei dat hij een rechte muur aan het bouwen was. Het derde, enigszins dromerige type, verklaarde dat hij een kathedraal aan het bouwen was. De bouwstenen die in blogs worden neergelegd zijn minder fysiek en de gemetselde muren zijn minder zichtbaar. Maar het verschil in perspectief blijft hetzelfde. Sommige academici willen in hun weblogs slechts digitale steentjes neerleggen die misschien door anderen opgepikt kunnen worden. Anderen gebruiken hun weblogs om samen met hun vakgenoten virtuele intellectuele lijnen uit te trekken. En er zijn een paar academici die denken dat zij middels hun weblogs intellectuele kathedralen, systemen of alles-omvattende theorieën kunnen bouwen.

Het grootste risico is dat wetenschappers die op een speciaal gebied deskundig zijn zich tevens opwerpen als experts op veel andere gebieden. Blogs kunnen worden gebruikt als een transmissieriem voor academische bluf. De zonzijde van dit gevaar is dat dat men in de wereldwijde openbaarheid van het internet al snel wordt tegengesproken. Sterker nog: ervaringsuitwisseling via weblogs zou wel eens een probaat antigif kunnen zijn tegen academische ijdelheid [Glenn 2003]. De bijdragen van webloggende wetenschappers worden immers direct door andere goed geïnformeerde wetenschappers gelezen en bekritiseerd. Blogging is per definitie een vorm van 'peer reviewing'. Hierdoor worden krijgen lezers snel in de gaten wanneer iemand buiten zijn eigen gebied van deskundigheid treed.

Blogs worden vooral gebruikt om leerlingen aan te zetten tot het schrijven van essays en tot zelfreflectie. Leraren maken gebruik van blogs om de lees- en schrijfvaardigheid van hun leerlingen te verbeteren, en om hen sociale en informatievaardigheden aan te leren. Steeds meer docenten en scholen beginnen te experimenteren met de blogtechnologie als een manier om met leerlingen en ouders te communiceren. Blogs worden gebruikt om het werk van leerlingen te archiveren en te publiceren, om te leren op afstand met elkaar samen te werken, en om de kennis te beheren die de leden van de schoolgemeenschap creëeren [Downes 2004:16]. Blogs zijn in de academische gemeenschap aantrekkelijk vanwege hun grote gebruiksgemak.

Op universiteiten worden blogs gebruikt om studenten commentaar te laten geven op elkaars werk en om kennis met elkaar te delen. In weblogg-ed.com geeft Will Richardson een actueel beeld van de manieren waarop weblogs in het onderwijs gebruikt kunnen worden. Het is een virtuele goudmijn met informatie over blogging-bronnen, best practices, blogs van docenten en technologische aanbevelingen voor het kiezen van instrumenten voor kennismanagement.

Er zijn inmiddels een groot aantal instrumenten en systemen voor persoonlijk webpublicatie. Zij bieden een krachtige gereedschapskist voor de ondersteuning van collectieve en individuele leerprocessen [Siemens 2002]. De grootste kracht van weblogs is dat zij barriès afbreken: in webblogs krijgen ideeën invloed naarmate de argumentatieve verdienste groter is, en niet op basis van oorsprong.

Op die manier ontdekten ondernemers het bedrijfseconomisch nut van nieuwsgroepen, discussiefora, e-mail, instant messaging, chat en real-time audio of video. Het was in meerdere opzichten een 'normaal' leerproces: tegenstrijdig en met aarzelingen, met vallen en opstaan. De meest geavanceerde ondernemingen onderkenden tamelijk snel de voordelen en kansen van de weblog-techniek. Een weblog is een internettechnologie waarmee de 'tacit knowledge' van orgalisatieleden kan worden verspreid en gearchiveerd.

Het weblog model werd al snel toegepast binnen intranetten van ondernemingen. De weblog fungeert daarbij als instrument van kennismanagement en wordt daarom ook wel 'k-log' genoemd. De gedachte is dat blogs bedrijven kunnen helpen informatie te presenteren en nieuwe ideeën te ontwikkelen; zij kunnen de expertise binnen een onderneming verspreiden. Functioneel gezien lijken k-logs op handgeschreven projectjournaals waarin een onderzoeker of projectgroep observaties vastlegt, relevante referenties documenteert en dergelijke over een specifiek kennisdomein. Het voordeel van weblogs is dat de participatiedrempel erg laag is. De ervaring leert echter dat mensen in concurrentiële omstandigheden meer geïnteresseerd zijn in het ontsluiten dan het invoeren van informatie. De achterliggende drempel is dat mensen in situaties verkeren waarin zij er baat bij hebben om hun kennis voor zichzelf te houden ('fear to share'). Daarom zijn geautomatiseerde, high-tech informatiebanken vaak zielloze kennisbanken.

K-log: een nieuw systeem van kennismanagement? Een k-log is een zakelijke weblog of bedrijfsblog waardoor alle medewerkers in de gelegenheid worden gesteld hun kennis toe te voegen aan een intranet. In de industriële fase van het kapitalisme werden met behulp van tayloristische methoden de kennis en ervaring van loonarbeiders geobjectiveerd in de machinerie. In de informationele fase van het kapitalisme met behulp van informatie- en communicatietechnologieën de hoofden van de 'kenniswerkers' afgetapt in een virtueel maar toch ook voor werknemers aantrekkelijk systeem van kennismanagement. Een k-log is gebruiksvriendelijk en heeft daarom een zeer lage participatiedrempel. Een k-log is een effectief middel om de kennis in de hoofden en computers van de medewerkers op het intranet te krijgen waar deze zodanig kan worden gearchiveerd dat zij op eenvoudige wijze ontsloten en hergebruikt kan worden. Op deze manier wordt binnen de onderneming een kennisnetwerk opgebouwd. De kunst is om k-logs zo te organiseren dat zij iets toevoegen aan het gedeelde kennisbestand, zonder hun directheid (authentieke frisheid) te verliezen. Het eerste dilemma van k-logs is dus het vinden van een evenwicht tussen (i) de systematische opbouw van een bedrijfsspecifiek en geïntegreerd kennisbestand, én (ii) een frisse, actuele en directe beschrijving van de chaotische veelvoud van 'problemen zonder oplossingen' en 'oplossingen zonder problemen' die kenniswerkers dagelijks tegenkomen. Het tweede dilemma ligt besloten in de spanningsverhouding tussen twee principes: "Dare to share" en "Sharing the problem is half the solution". 'Durf te delen' betekent het afbreken van barrières die mensen ertoe brengen om kennis of informatie voor zichzelf te houden. 'Delen van het probleem' betekent dat men de grenzen tussen de opslagplaatsen van gegevens op het bureau of in de PC afbreekt, inclusief de grenzen tussen bestanden waarin bedrijfsrelevante e-mails of berichten op discussiefora, weblogs, of instant messaging worden opgeborgen.

Bedrijven kunnen ook op andere manieren zakelijk gebruik maken van de weblog-technologie. Sommige ondernemingen gebruiken weblogs om voor hun klanten een vriendelijker en persoonlijker gezicht te presenteren. Een voorbeeld daarvan is de Channel 9 site van Microsoft. In plaats van het verspreiden van reklame-boodschappen als preken van de kansel kunnen bedrijfsblogs een dialoog tot stand brengen tussen de klanten en de organisaties.

Valt er geld te verdienen aan weblogs? Kunnen weblogs worden gecommercialiseerd? De producenten van weblog software verstrekken hun producten over het algemeen gratis, maar genereren wel inkomsten via ingebouwde advertenties ('affiliated marketing'). Daarnaast genereren zij inkomen van de verkoop van speciale software en/of extra online diensten voor bijzondere functionaliteiten van weblogs. Grote providers zoals AOL voegden blogging toe aan hun homepage services. In juli 2003 stelde AOL gratis software voor blog-publicatie beschikbaar aan haar 34 miljoen leden (AOL Journals worden de weblogs bij AOL genoemd en zij kunnen via directe input van tekst, Instant Messaging of telefoon worden onderhouden). Microsoft kon niet achterblijven en kondigde in december 2004 aan dat zij met een eigen weblogvoorziening zou komen: MSN Spaces genoemd. In de door MSN gefaciliteerde virtuele ruimte kan een weblog worden bijgehouden en kunnen foto's worden gedeeld. De inrichting en kleurstelling van deze persoonlijke ruimte kan worden gepersonaliseerd. Ook via de mobiele telefoon kunnen welogitems en foto's in de MSN ruimte worden gepubliceerd. Uiteraard is de MSN ruimte dynamisch verbonden aan de MSN Messenger

Sommige bloggers proberen hun eigen weblogs commercieel te exploiteren, of verhuren hun blog-vermogen aan nieuwsnetwerken of grote bedrijven. Een groeiend aantal ondernemers, media en reclamemakers werpt zich op het commerciële bloggen.

Er zijn bloggers die de inhoud van hun journaal zo aangepast dat zij reclame voor een populair product maken in de hoop om retributies te ontvangen voor de hoeveelheid 'clickthroughs'. Zij vangen een paar euro of dollar aan hun publicitaire activiteiten. Dankzij de steeds verfijnder algoritmes die een commercieel product kunnen verbinden met een sprankelende weblog. Sommige bloggers laten zich door hun relatieve succes verleiden in de armen van Mammon. Zij hopen dat van de 2% internetgebruikers die naar weblogs kijken een deel bereid is om te betalen voor de stukken die zij schrijven. Een van de manieren om dit te realiseren is het Adsense programma van Google, waarmee iedereen op een gemakkelijke wijze advertenties op zijn pagina's kan laten zetten die passen bij de inhoud van de betreffende pagina. De eigenaar van de website wordt betaald voor het aantal mensen dat op die advertenties klikt, of iets besteld bij de betreffende firma. Een andere manier waarop bloggers een inkomen proberen te genereren is het vragen om donaties, via het fooienpotje van Amazon of Paypal.

Sommige bloggers die proberen een paar persoonlijke sponsors te vinden die voldoende geld doneren om hem of haar aan het werk te houden. Ondernemingen zoeken naar mogelijkheden om blogs als marketinginstrument te gebruiken en zoeken daarvoor toenadering tot webloggers [marketingfacts.nl]. Zo liet de bekende internetondernemer Nick Denton zich door de sportkledingfabrikant Nike inhuren om op zijn weblog positieve berichten te schrijven over haar laatste campagne [bron: New York Times, 7.7.04]. Marketingspecialisten speuren naar nieuwe manieren om deze nieuwe vorm van onafhankelijke media in te zetten voor commerciële doeleinden. Zij maken daarbij gebruik van het vertrouwen dat regelmatige bezoekers van een weblog stellen in de gastheer of -dame. Op die manier voegen zij een nieuwe dimensie toe aan de virale mond-tot-mondreclame. In de idiosyncratische wereld van de weblogs wordt veel waarde gehecht aan onafhankelijkheid. Wanneer bezoekers van een weblog merken dat er bijdragen verschijnen waarin men hen iets wil verkopen is de kans erg groot dat zij hun bezoek aan deze site staken.

De weblog-technologie maakt niet alleen laagdrempelige publicatie van eigenzinnige politieke opinies en commentaren mogelijk, maar ook kansen voor de dynamische formatie van politieke gemeenschappen en netwerken ('van onderop'). Zij biedt ook kansen voor politici die bloggen om hun programma en zichzelf aan hun achterban te presenteren. Een prominent voorbeeld hiervan is de Amerikaanse presidentskandidaat van de Democraten Howard Dean. Met zijn Blog for America probeerde hij de grootste basiscampagne van het moderne tijdperk van de grond te tillen. De staf van Dean was "webby to the core" en zorgde voor een doorbraak in de Amerikaanse politiek. Zij was de eerste die begreep hoe het internet gebruikt moest in een nationale politieke campagne. Er wordt intensief gebruik gemaakt van sociale software (zoals Ryze en Friendster), weblogs, flitsmeutes en online politieke propaganda. Middels "the great Amerian Conversation" probeerde Dean breken met de traditie waarin verkiezingsstrijd gereduceerd werd tot een paar televisieshows waarin burgers worden behandeld als gemakkelijk manipuleerbare consumenten. Het gebruik van weblogs heeft aanhangers samengebracht in een nieuwe online gemeenschap. Bovendien werd hiermee op nieuwe wijze campagnegeld geworven: niet meer van een paar grote geldschieters, maar van een groot aantal kleine donoren [bron].

Weblogs vormen een steeds krachtiger stem die op den duur de nationale opinie kan veranderen. Voor politici ligt de uitdaging van de blogosfeer dat zij in discussie moeten gaan met hun electoraat. De kunst is niet om een weblog te maken welke discussies op gang brengt. Het moeilijkste is om ervoor te zorgen dat de dialoog wordt gecontinueerd en dat de feedback van de kiezers of potentiële aanhang gebruikt wordt in de opzet van de campagne. Sommige analisten trekken nu al de vergelijking met 1960. In dat jaar veranderde het politieke landschap door de opkomst van het medium televisie. De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2004 werden een keerpunt in de opkomst van het medium internet. Welke veranderingen zich onder invloed van het internet in de politiek (zouden kunnen) voltrekken wordt uitvoeriger geanalyseerd in Politieke sociologie van het internet.

Bloggen tegen de verdrukking in De Iraanse ex-vice premier Mohammad Ali Abtahi die ontslag nam nadat de hervormingsgezinden aan de kan werden geschoven, zette een eigen weblog op. Hij was de eerste belangrijke Iraanse politicus die zich met een politieke blog ('p_blog') op het internet manifesteerde. Naast zijn Persische blog onderhoud Abtahi ook een Engelse website, met autobiografie en persoonlijke foto's. Zijn belangrijkste politieke statement is: "De enige manier om Iran te redden is om hervormingen door te voeren die de Iraanse samenleving volledig zou democratiseren, en die de normen en praktijken van onze tradities en religie zou respecteren."

In landen waar het slecht gesteld is met de politieke vrijheden en democratische moraal spelen weblogs een bijzondere rol. Tegen de verdrukking maken mensen gebruik van weblogs om kwesties aan de orde te stellen die voor de machthebbers taboe zijn. Iran is daarvan een duidelijk voorbeeld. In Iran verschenen in 2002 de eerste weblogs. Zij vormden een belangrijke uitlaatklep voor de bewoners van een lang waar de vrijheid van meningsuiting zeer beperkt is en veel onderwerpen vanuit religieus of traditionalistisch oogpunt taboe zijn. Binnen twee jaar verschenen er meer dan 75.000 Iraanse weblogs op het internet. Daarnaast verschenen er veel weblogs van Iraniërs in het buitenland. Een aantal van die weblogs hebben een uitgesproken politiek karakter, al was het alleen maar omdat er onderwerpen besproken (zoals seks en liefde) werden die nooit door de censuur zouden komen.

De blogs kregen steeds meer aandacht, omdat zij een van de weinige betrouwbare bronnen vormden om erachter te komen wat er onder de bevolking in Iran leeft. De regering van Iran was niet gescharmeerd van al deze publiciteit. Er werden webloggers gearresteerd en gemarteld, sites waarop veel Iraanse weblogs verschenen werden vanuit Iran geblokkeerd en internetproviders werden gedwongen om bepaalde sites te filteren. Toch blijft de Iraanse bevolking het internet zien als de meest betrouwbare informatiebron. En de politieke bloggers in Iran weten steeds weer nieuwe wegen te vinden om de censuur te omzeilen. Zij worden daarbij onder andere gesteund door de tegen de censuur van het Iraanse bewind gerichte blog van Hossein Derakshan.

De in december 2003 naar Nederland gevluchtte jounalist Sina Motallebi was de eerste weblogger die in Iran werd gearresteerd en dankzij protesten op internet ook weer vrijkwam. Hij schreef in kranten en op zijn weblog kritisch over de Iraanse politiek. Op internet voelde hij zich vrij en publiceerde hij artikelen die bij de krant niet door de censuur waren gekomen. "Ik vond het heerlijk om vrij te schrijven, vrijer dan ik bij hervormingsgezinde kranten ooit kon. Bij de kranten was de zelfcensuur enorm, op de weblog kon ik zeggen wat ik wilde. (...) Ik wilde vrij schrijven en de weblog was daarvoor de enige mogelijkheid" [bron:Fréderike Geerking]. De Iraanse autoriteiten beschouwde zijn werk echter als een aantasting van de islamitische waarden, ondersteuning van oppositiegroepen en het ondermijnen van de nationale veiligheid. Na diverse verhoren en drieëntwintig dagen psychische terreur in de gevangenis werd hij vrijgelaten. Zijn vrijlating werd bewerkstelligd doordat andere webloggers actie ondernamen en duizenden handtekeningen werden verstuurd naar onder andere ayatollah Khameni en president Khatami. Toch was de boodschap van het Iraanse regime zeer duidelijk: we houden de bloggers in de gaten.

Seks in China Li Li is een Chinese vrouw van 25 jaar begon op 19 juni 2003 met een weblog waarin zij haar intieme ervaringen publiceerde. Onder de naam Muzimei (‘houten schoonheid’) schrijft zij essays over relaties en liefde en in de sectie “Love Letters Before Dying” registreert zij haar eigen hyperactieve seksuele leven. Per dag werden hierdoor meer dan 10 miljoen bezoekers naar de server van www.blogcn.com getrokken. Haar blog maakte op internet een heftige discussie los en de Chinese censors verboden de uitgave van haar boek. De door de staat gecontroleerde pers veroordeelde op 16 november 2003 haar blog als pornografisch en corrumperend. “De blinde achtervolging van dergelijke fenomenen zal mensen ten onrechte het idee geven dat de staatsautoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het nieuws hiervoor blind zijn” [Beijing Evening News]. Li Li verdedigt haar recht om over haar seksuele leven te schrijven. “Het is mijn persoonlijkheid, ik doe nooit dingen die iedereen doet. Ik wil uniek zijn”. Praten en schrijven over seks is voor haar geen klandestiene affaire. Zij had zich echter nooit gerealiseerd dat haar blog zo’n groot publiek zou aantrekken. Als gevolg van de controverse om haar site werd zij als columniste ontslagen door het tijdschrift ‘City Pictural’ en moest zij in november 2003 haar weblog sluiten. Van de naar schatting 94 miljoen Chinese internetters in medio 2005 hadden meer dan 300.000 mensen een eigen weblog. In een land waar het met de vrijheid van meningsuiting slecht gesteld is, maken de autoriteiten zich hierover grote zorgen. Bloggen geeft Chinezen vrijheid van meningsuiting en een instrument voor directe communicatie. De autoriteiten zullen echter niet zonder slag of stoot toestaan dat de blogs zich ontwikkelen tot onafhankelijke media. Zodra het bloggen zich als een onafhankelijke kracht begint te vormen, wordt het doelwit van regulaties en repressie. De overheid probeert meer controle te krijgen over blogs, cybercafés en discussiefora. In maart 2004 sloot de Chinese overheid twee belangrijke lokale service providers, BlogCN en Blogbus, en werden diverse persoonlijke sites ontdaan van ‘foute’ politieke opvattingen. De Amerikaanse provider, Typepad werd volledig geblokkeerd en haar rivaal Blogspot was al sinds 2003 ontoegankelijk op het Chinese vasteland. In Shanghai werden videocamera’s en software in de internetcafés aangebracht om de activiteiten van de gebruikers te achterhalen. In Gevechten om de digitale Chinese muur wordt hierop uitvoeriger ingegaan.

Zo geven nogal wat jonge meiden in weblogs uiting aan hun zelfbewuste houding. "Ze leggen een houding aan de dag van 'niemand kan me iets doen'. Of sterker nog: Ze spelen met de wulpsheid en sensualiteit op een manier die nog niet zo lang geleden voorbehouden was aan de seksindustrie" [Francisco van Jole, Netbitches]. Een van die Nederlandse netbitches is de 'virtuele' Truus de Wit, door Henk Blanken in de Volkskrant omschreven als "banaal, bits, bondig en briljant". Een overzicht van dit genre geeft Netbitches.

De conventionele journalistiek is gemodelleerd naar het principe van een lezing: 'wij vertellen je wat het nieuws is, en de lezer accepteert dat — of niet'. De nieuwe journalistiek die in weblogs wordt bedreven is geënt op het model van de conversatie: lezers/luisteraars/kijkers worden deel van het proces. De nieuwe interactieve journalistiek ('bottom-up journalism') staat in een haat-liefdeverhouding met de traditionele vormen van journalistiek.

Open source, karma en zwermintelligentie Voor de ontwikkeling van een nieuwsgemeenschap oriënteert Slashdot zich op het open source model. Slashdot ontwikkelde een karma-systeem waar alles beoordeeld wordt door andere leden van deze online gemeenschap. Als je veel bijdraagt aan deze gemeenschap neemt je karma toe. Alle bijdragen worden gewaardeerd door individuele lezers; zij bepalen zelf hoe hoog zij de bijdragen waarderen. Dit reputatiemechanisme zorgt er voor dat de kwalitatief beste bijdragen ook naar boven komen drijven [Lampe/Resnick 2004]. Het is een voorbeeld van zwermintelligentie. Door samenwerkend filteren wordt een 'informatietapijt' [Goldberg e.a. 1992] geweven waarbij de kwalitatief goede bijdragen op een zo overzichtelijk mogelijke manier worden gepresenteerd. Vroeger dacht men dat het nieuws af was zodra het gedrukt was. Maar dat is nu het moment waarop het nieuws pas begint.

Een goed voorbeeld van 'journalistiek van onderop' of 'burgerjournalistiek' is Slashdot. In Slashdot wordt het merendeel van het werk door lezers gedaan. Zij struinen het web af naar interessante informatie (nieuws, verhalen, persberichten, bijdragen aan discussiefora etc.) en leggen het beste materiaal voor aan de redactie van Slashdot. De redacteuren selecteren elke dag een dozijn onderwerpen die zij op de home page van Slashdot presenteren met een korte samenvatting en hyperlinks. De lezers worden uitgenodigd daarop commentaar te geven en de redacteuren kijken wat er gebeurt. De initiële samenvattingen en links zijn op Slashdot het begin van de conversatie, niet het eind. Sommige onderwerpen leveren minder dan 100 reacties op, andere genereren honderden reacties. Moderatoren, die zelf geselecteerd worden op basis van hun participatie in andere discussies, waarderen de kwaliteit van de bijdragen ('postings'). De lezers kunnen de resultaten aanpassen zodat zij alles zien, of, zoals de meesten doen, slechts een deel van de hoger gewaardeerde commentaren.

Internet heeft nieuwe vormen van communicatie mogelijk gemaakt. In de afgelopen 150 jaar werden in essentie twee verschillende communicatiemogelijkheden gebruikt: de een-op-velen communicatie (boeken, kranten, radio en tv) en de een-op-een communicatie (brieven, telegraaf en telefoon). Internet heeft voor het eerst in de geschiedenis de velen-op-velen én weinigen-op-weinigen communicatie binnen bereik van de massa gebracht. Persvrijheid was altijd een privilege voor degenen eigenaar waren van de pers. Wie controle heeft over de materiële productievoorwaarden van kranten, radio en tv controleert ook de inhoud van het nieuws dat via deze media wordt verspreid. Dat geldt nog steeds. Maar door het internet is (bijna) iedereen die dit wil in staat om een bijdrage te leveren aan het nieuws van een speciaal of algemeen publiek.

Weblogs zijn tot nu het meest vrije medium dat er ooit geweest is. In de wereld van de internetgebruikers zijn de kosten van het opzetten van een weblog verwaarloosbaar: het kost slechts tijd. Bovendien bestaat er geen weblog-centrale — je hoeft je weblog nergens te registeren en wordt niet gedwongen om met wie dan ook samen te werken of te fuseren. De vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid smelten samen tot dezelfde vrijheid.

Redacties van conventionele kranten zagen weblogs aanvankelijk als een vreemde eend in de journalistieke bijt. Door de enorme populariteit van het webloggen hebben zij deze koudwatervrees gedeeltelijk overwonnen. Kranten, zoals The Guardian, Het Parool en Quote, openden aparte rubrieken voor webloggers. Sommige van deze rubrieken zijn inmiddels weer verdwenen.

Bloggers staan niet tegenover journalisten. Blogs kunnen journalistiek verantwoord zijn en vaak zijn bloggers zelf journalisten. Blogging is een vorm en journalistiek is een functie. Blogging is gedefinieerd door formaat en proces, niet door inhoud [Downes 2004:18]. Journalistiek is het geven van controleerbare feiten aan een algemeen publiek via een massamedium. Journalistiek kan dus ook bedreven worden in de publicatievorm van een blog. In sommige omstandigheden kunnen bloggers de grote officële journalistiek verslaan. Het grass roots journalism tijdens de Tsunami-ramp in 2004 staat hiervoor model. Professionele journalisten, fotograven of filmers zijn niet altijd direct ter plekke als zich een nieuwsfeit voordoet. Gewone burgers zijn dat vaak wel. Bovendien zijn die burgers steeds meer voorzien van geavanceerde technologische producten waarmee zij een gebeurtenis direct kunnen documenteren én waarmee zij hun digitale berichten direct over de hele internetwereld kunnen verspreiden. Bij de Tsunami-ramp in Azië zorgden de toeristen die vanaf het balkon van hun hotelkamer met eigen camera's filmden voor de eerste videobeelden.

Bron van informatie én vermaak "De meeste weblogs mogen dan geen journalistiek volgens de regelen der Kunst bedrijven, maar ze zijn wel een bron van informatie en vermaak voor een groeiend publiek — een publiek dat blijkbaar waarde hecht aan de persoonlijke visie van een individu, daar andere visies naast legt en uiteindelijk zijn eigen mening vormt. Een publiek dat vaak en graag gebruik maakt van de mogelijkheid te participeren en reageren, weet om te gaan met ruwe broninformatie en de snelheid en informele 'tone-of-voice' van een weblog prefereert boven de klassieke journalistieke producten. Een publiek dat niet meer uitsluitend consumeert, maar een actievere positie inneemt ten opzichte van het nieuws. Een publiek ten slotte, dat van de leveranciers van dat nieuws geen uitgebalanceerde reportage verwacht: geen voorgekookte hap die voorschrijft hoe men ergens over dient te denken, maar een zorgvuldig geselecteerd stapeltje bronnen, zonder waardeoordeel anders dan de betrouwbaarheid van de bron. Het weblog concept sluit blijkbaar goed aan bij deze veranderende nieuwsbehoefte" [Gert Jan Kole, in Kole's Queeste]

In hoeverre kan het blog formaat gebruikt worden in het literaire productieproces? Biedt de blog nieuwe mogelijkheden voor literaire expressie? Zouden er middels weblogs nieuwe verhalen verteld kunnen worden? Kan er een nieuwe dynamiek ontstaan tussen auteurs en lezers?

Een roman is een bijzondere vorm van fictie, van fantasie. Fantasie geldt als een van de meest individuele uitingen van creativiteit. Is het mogelijk om middels weblogs een interactieve vorm van creativiteit te realiseren die leidt tot een nieuwe literaire schrijf- of uitingswijze? [zie Eastgate].

Om een antwoord te vinden op deze vragen is het verstandig drie probleem uit elkaar te houden:

1. Bij het schrijven van hypermediale romans gaat het om de reïntegratie van tekst, beeld en geluid. Blogs zijn webpagina's en lenen zich derhalve voor een verrijking van teksten met beeld en geluid. De huidige generatie blogs zijn echter primair - beperkte - publiceeromgevingen; het zijn geen auteuromgevingen met voorzieningen die de integratie van tekst, beeld en geluid ondersteunen.
2. Bij het schrijven van hypertekstuele romans gaat het niet alleen om de werking van hyperlinks tussen onderdelen van de roman zelf (interne verwijzingen), maar ook om externe verwijzingen: naar andere romans en naar (documenten over) niet-fictieve leefwerelden. In weblogs kan hypertekstueel geschreven worden en kan dus ook gebruik worden gemaakt van alle soorten links: interne en externe links, paginalinks (sequentieel), hiërarchische links (logische ordening), gelijkenislinks, zoeklinks en referentielinks.
3. Bij het schrijven van interactieve romans, resp. het interactief schrijven van romans gaat het om het betrekken van (potentiële) lezers in het schrijfproces. Ervaren auteurs kennen het motto van Ernest Hemingway: "The first draft of everything is shit". Weblogs kunnen door auteurs gebruikt worden om hun eerste ontwerpen aan een kritisch publiek voor te leggen dat hen helpt om een betere roman te schrijven. Lezers kunnen een auteur ook kritisch steunen in het redigeren van uitgeschreven hoofdstukken.

Zichzelf organiserende netwerken

 

Informatie structureren en netwerken organiseren
Weblogs geven een persoonlijk gekleurd verslag van het virtuele én lokale leven. Weblogs maken steeds meer deel uit van het dagelijkse lokale leven. Het weblog-formaat is als zodanig niet erg geschikt om een gemeenschap te vormen; daarvoor zijn de communicatievormen te beperkt. Dat neemt niet weg dat weblogs een belangrijke rol kunnen vervullen in zichzelf organiserende sociale netwerken. Het grote voordeel van bloggen is dat de participatiedrempel zeer laag is. Bloggen is de gemakkelijkste manier om iets op het web te plaatsen. Daarom heeft bloggen zo'n brede aanhang kunnen verwerven.

De persoonlijke of confessionele aard van blogs hebben de grens tussen het private en publieke domein van ons leven verschoven [Weinberger 2002]. "Blogs kunnen zowel publiek als intens persoonlijk zijn op mogelijk tegenstrijdige wijze. Zij zijn gericht op iedereen en tegelijkertijd op niemand. Zij lijken geen direct praktisch toel te dienen, maar een toenemend aantal schrijvers én lezers besteed er steeds meer tijd aan" [Miller/Shepherd 2004].

De verzwakking van de grens tussen het private en publieke domein gaat gepaard met een uitbreiding van de cultuur van de beroemdheden naar de politiek. De 'democratization of celebrity' heeft twee gezichten: beroemdheden of 'bekende Nederlanders' worden voorgesteld als gewone mensen waarover wij in roddelbladen en talkshows alle curiositeiten te weten kunnen komen (voyeurisme), en gewone mensen worden — via reality tv: Big Brother, De Bus, Idols— getransformeerd in beroemdheden die —meestal tijdelijk— opgenomen worden in de kring van bekende Nederlanders (exhibitionisme). Er is een toenemende belangstelling voor de ritmieken van het dagelijkse leven en in het bijzonder voor de intieme menselijke relaties die voorheen buiten het publieke domein (en het oog van de camera) bleven. Het is een gemedieerd voyeurisme en exhibitionisme waarbij onthullende informatie of beelden over het 'ware' persoonlijke leven van anderen via massamedia en internet worden verspreid [Calvert 2000:2].

Blogosfeer

Zichzelf organiserend ecosysteem "De blogosfeer heeft geen centrale overheid, geen centrale richting die bepaald wat er besproken wordt of hoe mensen zouden moeten handelen. Het is veeleer zo dat mensen zich spontaan uitdrukken, commentaar geven op bijdragen van anderen en hun persoonlijke gedachten en meningen onthullen. In dit zichzelf organiserende ecosysteem, duikt er af en toe een verhaal uit blogosfeer op dat als een lopend vuurtje rond gaat. Binnen een paar uur is een verhaal geboren dat een globaal of nationaal thema aan de orde stelt, of de zorgen van een individu" [Microdoc News, 6-7-03].

Van een (h)echte gemeenschap van bloggers is geen sprake, maar er is wel een sociaal netwerk van bloggers, een 'blogosfeer' ontstaan waarin bloggers elkaar weten te vinden en proberen een levend web te bouwen. Door toevoeging van feedback- en netwerkfuncties aan de blog-software kunnen weblogs steeds meer uitgroeien tot plaatsen waar ideeën ontwikkeld worden door groepen van gelijkgestemde vrienden en collega's. Weblogs hebben niet alleen de drempels verlaagd voor persoonlijke webpublicaties. Deze persoonlijke publicaties worden automatisch gegroepeerd en geaggregeerd via gecentraliseerde servers (zoals blogger.com) waardoor een bredere gemeenschap toegang krijgt tot de blogs. Door de verbindingen tussen blogs en items (het zgn. 'blog rolling') komt een rijk informatienetwerk tot stand met een gedecentraliseerde architectuur.

Zichzelf-organiserende systemen maken gebruik van feedback om zichzelf op te werken tot een meer geordende structuur. De eenzijdige manier waarop op het web gelinkt wordt (eenrichtingsverkeer) biedt weinig ruimte voor feedback. Daarom zijn gewone webpagina's niet in staat om zichzelf te organiseren. En daarom zijn we bij het vinden van die 'gewone' websites zo sterk afhankelijk van zoekmachines. Weblogs verschillen in meerdere opzichten van traditionele webpagina's. Weblogs maken gebruik van instrumenten voor informatiebeheer ('content management'). Dit maakt het veel gemakkelijker om teksten te plaatsen en verhoogt de frequentie van de publicaties. De weblog cultuur moedigt bloggers aan om commentaar te leveren op de bijdragen in andere weblogs en naar de bron te linken.

Semantisch bloggen: zelforganisatie met feedback en tweezijdige links
Weblogs genereren XML bestanden aanvullend op de HTML, die gebaseerd zijn op het standaard protocol RSS (Really Simple Syndication, ook wel Rich Site Summary). Hierdoor kunnen computers updates voor weblogs verwerken via speciale cliënts — zoals Feedreader of Bloglines voor Windows en NetNewsWire voor de Macintosh— die constant de favoriete weblogs van de gebruiker aftasten op nieuwe berichten. Wanneer er nieuwe berichten op een weblog worden geplaatst, stellen zij hiervan diensten zoals weblogs.com direct op de hoogte.     Deze informatie wordt ook gebruikt voor diverse nieuwe diensten om meta-informatie over weblogs te creëren. Met Blogdex worden weblogs afgezocht op geciteerde artikelen en zet ze in volgorde van het aantal weblog-referenties. Technorati rangschikt weblogs op basis van inkomende en uitgaande links naar specifieke weblogs of weblog-berichten. Naast het linken naar artikelen tussen weblogs kunnen bloggers ook naar elkaar linken met behulp van blogrolls. Blogrolls zijn lijsten met favoriete links van de blogger. Bij sites van blogrolling.com kunnen bloggers hun blogrolls beheren en zien wie hen blogrollt. Met Blogstreet krijgen bloggers zicht op hun 'buurt' door het volgen en analyseren van de links.	Omdat weblogs gebruik maken van feedback en van wederzijdse linken zijn zij in staat om zichzelf te organiseren. Persoonlijke publicaties worden automatisch gegroepeerd en geaggregeerd via gecentraliseerde servers waardoor een brede gemeenschap toegang krijgt tot de blogs. Blogs ondersteunen de gedecentraliseerde constructie van een rijk informatienetwerk.     De weblog technologie is dus gebaseerd op de RSS taalfamilie die varieert in haar leesbaarheid door mensen, maar die verenigd is in haar leesbaarheid door machines. Deze verwerkbaarheid door machines wordt gebruikt om zelfs de meest mensgecentreerde RSS vocabulairen direct met het semantisch web te verbinden, of via geautomatiseerde transformatie naar RDF. Weblogs vormen dus een waardevolle en omvangrijke bron van onderling rijk verbonden informatie. Het maken of gebruiken van weblogs vereist weinig of geen kennis van het semantisch web.

Virtuele omgevingen: ELO's, EPO's en ECO's
Blogging is een vorm van sociale software, maar het is slechts een van de vele componenten. In de evolutie van het internet zijn er voor diverse doeleinden steeds meer integrale virtuele omgevingen op het toneel verschenen. In het onderwijs wordt meer en meer gebruik gemaakt van elektronische leeromgevingen (ELO's). Voor de uitgeverswereld worden elektronische publiceeromgevingen (EPO's) ontwikkeld [Interactief publiceren] en voor het bedrijfsleven werden al in een vroeg stadium ecommerce omgevingen op de markt gezet om het online bestellen van goederen en diensten te faciliteren. Weblogs (en de multimediale varianten van audio- en vidologs) zijn een onderdeel van de ontwikkeling van communicatiesoftware die meestal 'groupware' of 'peerware' wordt genoemd. In deze elektronische communicatieomgevingen (ECO's) worden in principe alle vormen van synchrone en asynchrone communicatie ondersteund. ECO's zijn dus softwarepaketten waarmee zowel synchrone als asynchrone vormen van communicatie worden ondersteund: weblog, chat, discussieforum, email, nieuwsbrief, kennisbank, databases, wiki etc.

Weblogs zijn een belangrijke aanvulling op de communicatiemogelijkheden die al op het internet voorhanden zijn. Door hun grote gebruiksgemak en flexibiliteit laten zij zich op eenvoudige wijze inpassen in de ontwikkeling van integrale elektronische communicatie- en publicatieomgevingen. De grote kracht van bloggen is dat het beschikbaar is voor de gewone webgebruiker. Weblogs stellen mensen in staat het internet te gebruiken als een persoonlijk publicatiemedium waarmee zij hun eigen ervaringen, opinies over actuele gebeurtenissen of kennis van speciale onderwerpen wereldkundig maken.

Een weblog is een doe-het-zelf medium met het grootste bereik dat men zich kan wensen. Het is een laagdrempelige manier van directe publicatie ('instant publishing') waarvoor geen ingewikkelde technische kennis nodig is en waarbij lezers direct commentaar kunnen geven op elk bericht. Het WWW maakte het mogelijk een globaal netwerk te vormen van —onderling verbonden— informatieve sites. De weblogs hebben bijgedragen aan het ontstaan van een dynamisch netwerk van permanent discussie, dialoog en commentaar.

Bronnen over weblogging

 

1. Adar, Eytan / Zhang, Li / Adamic, Lada A. / Lukose, Rajan M. [2004]
   Implicit Structure and the Dynamics of Blogspace

2. Baoill, Andrew Ó, Andrew [2000]
   Slashdot and the Public Sphere
   Een analyse van de werking van Slashdot vanuit Habermas' openbaarheidstheorie met zijn geïdealiseerde model van democratisch debat. De mogelijkheden van het internet om een sterke publiek domein te ontwikkelen worden getoetst aan drie criteria: universele toegang, rationaliteit van debat, en onverschilligheid van status.

3. Barabási, Albert-László [2002]
   Linked: The New Science of Networks
   Harper Collins
   Vanuit diverse invalshoeken (neurologie, epidemiologie, internetverkeer) wordt beschreven hoe complexe netwerken functioneren. Het internet wordt geanalyseerd als een complex netwerk van onderling met elkaar verbonden knooppunten ('nodes'). Maar niet alle knooppunten zijn gelijk: er bestaat een typische hiërarchie van knooppunten ('power law distribution'). Er zijn enkele knooppunten die zeer sterk verbonden zijn (de 'hubs' zoals Yahoo! en Googel), iets meer knooppunten die gemiddeld sterk verbonden zijn, en zeer veel kleine knooppunten die slechts weinig verbinding hebben met andere knooppunten. In de 'sneak preview' op de homepage van de auteur, staat het eerste hoofdstuk van het boek online, inlcusief een 'visual companion' en recensies.

4. Barret, Cameron [feb. 1999]
   Anatomy of a Weblog
   In: Camworld. 26 Jan 1999.

5. Barret, Cameron [mai 1999]
   More about weblogs
   In: Camworld. May 11, 1999.

6. Bausch, Paul / Haughey, Matthew / Hourihan, Meg [2002]
   We Blog: Publishing Online with Weblogs
   Indianapolis, IN: Wiley Publishing.
   Een gids voor het maken, onderhouden en ontwikkelen van weblogs. Naast een overzicht over de geschiedenis van de blogs en van de verschillende soort