"Pedofilie is de gevaarlijkste virus op de elektronische snelweg. Het kan de menselijke waardigheid doden. Het kan de vrijheid doden. Het kan Internet zelf doden" [H. Yushkiavitshus, onderdirecteur Unesco]

In samenlevingen met een enigszins ontwikkelde beschaving is kinderpornografie meestal een morele steen des aanstoots van de eerste orde. Wanneer kinderen misbruikt worden voor het genot van volwassenen bekruipt ons direct het gevoel dat er een morele grens wordt overschreden. De verspreiding van kinderpornografische afbeeldingen via het internet is daarom al jarenlang een onderwerp van verhitte gesprekken. Hoewel de — overigens zeer kleine — vraag naar kinderpornografie blijft bestaan, is er bijna niemand die de productie en distributie van dergelijk beeldmateriaal in het openbaar durft te verdedigen. Dat is niet vreemd in naties waarin productie, verspreiding en bezit van kinderpornografie niet alleen maatschappelijk taboe maar ook strafrechtelijk verboden is.

Hier wordt in kaart gebracht op welke manieren kinderpornografische afbeeldingen via het internet worden gedistribueerd. Hoe dergelijke praktijken kunnen worden bestreden, wordt geanalyseerd in Regulatie en Zelfregulatie van Internet en meer in het bijzonder in Regulatie van CyberPorno.

Criteria Het Amerikaans Ministerie van Justitie hanteert vijf criteria om te bepalen of een afbeelding als pornografisch beschouwd kan worden: "They must focus on the genital area, show unnatural poses, depict children as sex objects, imply that the children are willing to engage in sex, and have a suggestive setting."

Kinderporno is iets anders dan foto’s of videos van naakte kinderen. Kinderpornografisch materiaal is het bewijs van een misdaad, namelijk van seksueel misbruik van kinderen. De juridische definitie van kinderporno is “een afbeelding van iemand die kennelijk de leeftijd van zestien jaar nog niet heeft bereikt, al dan niet alleen in een zodanige houding dat daarmee kennelijk het opwekken van een seksuele prikkeling wordt beoogd.” Een afbeelding van een houding van een bloot kind op zich valt niet onder de strafbepaling, ook al zijn er personen die vanwege hun geaardheid door een dergelijke afbeelding seksueel opgewonden raken. Het kernpunt van de juridische definitie van kinderporno is dus niet dat de afbeelding primair wordt vervaardigd en in omloop wordt gebracht met het oogmerk anderen seksueel te prikkelen, maar de bescherming van de minderjarige tegen seksuele exploitatie [W. Sorgdrager, Nota bij art. 240b, 20.2.95]. De Nederlandse wetgeving op dit punt wordt uitvoeriger beschreven in Regulatie van Cyberporno.

Fysiek en virtueel misbruik "Aan iedere kinderpornografische afbeelding ligt het misbruik van een kind ten grondslag. Zelfs nadat het fysieke misbruik is gestopt, houdt het misbruik niet op voor de slachtoffers doordat de bewijzen ervan voor altijd op het Internet zullen rondzwerven" [Meldpunt Kinderporno op Internet, Jaarverslag 2005].

De kinderen die in kinderpornografische foto’s en films worden afgebeeld zijn betrokken in seksuele handelingen en worden door de fotograaf of filmer zodanig gemanipuleerd dat zij een hele reeks fantasieën bevredigen. Zelden vertonen de afgebeelde kinderen tekenen van ongemak, afkeer of walging; zij kijken meestal opgewekt of neutraal. Dit versterkt de rationalisatie- en rechtvaardigingsprocessen voor seksuele interesse in kinderen van volwassenen. De kinderen worden voor een breed publiek afgeschilderd als ‘gewillige seksuele wezens’. Toch begint elke kinderpornografische voorstelling met seksueel misbruik van een kind. Achter ieder plaatje schuilt een kind dat misbruikt is.

Er zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar van het aantal kinderen dat slachtoffer wordt van kinderporno, noch van het aantal producties of afnemers [Frenken 1997]. Maar we weten wel dat het aantal zedenmisdrijven via het internet snel toeneemt en met name het seksueel misbruik van kinderen. Kinderpornografie wordt geproduceerd in een gesloten wereld. Alle participanten verplichten elkaar tot geheimhouding omdat zij allemaal chantabel zijn. Voor slachtoffers van kinderporno en kinderprostitutie is het meestal zeer moeilijk om hun verhaal naar buiten te brengen. Zij worden niet zelden bedreigd door de plegers die opereren in het circuit van de georganiseerde misdaad. Volgens Unicef zijn er meerdere miljoenen kinderen en jongeren die wereldwijd seksueel worden uitgebuit. Volgens een schatting van de VN Mensenrechtencommissie in 1998 worden wereldwijd 10 miljoen kinderen als seksobject gebruikt door volwassenen. Het gaat om steeds jongere kinderen — beginnend bij baby's van enkele maanden.

Productie en verspreiding

Een ding lijkt duidelijk: het internet speelt een steeds belangrijker rol bij de productie en verspreiding van kinderporno. Uit diverse politie-onderzoeken is gebleken dat er zeer omvangrijke pedofiele netwerken actief zijn op het internet. Zij zijn verantwoordelijk voor de verspreiding van enorme hoeveelheden kinderpornografische foto's en films. Veel van dat materiaal wordt door de leden van die netwerken zelf gemaakt en met andere leden van het netwerk geruild. Daarnaast zijn er diverse websites waarop kinderen voor prostitutie worden aangeboden en waarop men informatie kan vinden over gunstige vestigings- of vacantieplaatsen voor pedofielen. In Honduras en Costa Rica nam in 1999 het pedofiele sekstoerisme met 60 procent toe als gevolg van dergelijke websites [Bruce Harris van Casa Alianza, een Centraal-Amerikaanse organisatie tegen seksueel misbruik van kinderen].

In het buitenland gaat Nederland door voor een in zeden verwilderd volkje dat de bakermat vormt voor export van drugs en kinderporno. De vraag is welke omvang kinderpornografie in Nederland heeft, waar wordt het geproduceerd, hoe wordt het verspreid? Mede naar aanleiding van berichten uit het buitenland in 1984 over de rol die Nederland zou spelen bij de produktie van kinderporno, werd in juni 1985 de werkgroep kinderpornografie ingesteld. Zij had als opdracht het inventariseren van bestaande en nog te ontvangen informatie met betrekking tot kinderpornografie in Nederland, het opsporen van eventuele binnenlandse distributiekanalen en het onderzoeken van de herkomst en de bestemming van aangetroffen kinderpornografie. In haar onderzoeksverslag van augustus 1986 komt de werkgroep tot de volgende conclusies:

1. Er zijn geen aanwijzingen voor het bestaan in Nederland van produktie van kinderpornografie in de zin van het seksueel misbruik maken van kinderen met als doel de commerciële vervaardiging van kinderpornografie. De productie van kinderporno is niet per definitie commercieel, de meeste kinderpornografie is een bijproduct van het misbruik.

2. Hoewel kinderpornografie tot 1984 relatief ruim beschikbaar was in Nederland, wordt het nu nog slechts sporadisch aangetroffen in streken waar politie en justitie nog niet actief optreden tegen het verschijnsel.

3. Er zijn ook geen aanwijzingen gevonden voor het bestaan van een georganiseerd distributiesysteem voor commerciële kinderpornografie, noch binnenlands noch voor export. Vanuit Nederland is wel een verhoudingsgewijs aanmerkelijke hoeveelheid kinderpornografie is verzonden naar de VS en Duitsland, ook al loopt deze verzending terug.

   Pornografisch materiaal dat via internet verspreid wordt bestaat vaak uit oud materiaal, er wordt in geknipt en geplakt en dan wordt het opnieuw gepresenteerd. Sommige van de plaatjes zijn uit de Wehkampgids geknipt: kinderen in ondergoed. Andere plaatjes en video's zijn op naaktcampings gemaakt.

4. De kinderpornografie die in Nederland is aangetroffen bestaat voor het grootste deel uit amateuristisch materiaal, vermoedelijk gemaakt door ontuchtplegers voor privébezit, maar van lieverlee toch in het commerciële circuit geraakt.

5. Het vaststellen van de plaats waar het pornografisch materiaal is opgenomen is slechts zeer incidenteel mogelijk. Het in Nederland aangetroffen materiaal maakt het niet mogelijk een bepaalde plaats als min of meer belangrijke plaats van herkomst aan te wijzen. De belangrijkste kinderpornohandelaren zitten nog steeds in de Verenigde Staten.

6. Voorzover het mogelijk is de plaats van druktechnische verzorging van in Nederland aangetroffen kinderpornografie vast te stellen, blijkt het meeste van Deense en Nederlandse oorsprong te zijn, daterend uit de tijd dat daarvoor in deze landen de juridische ruimte bestond.

Georganiseerde nomadische bewegingen

Volwassenen die kinderen molesteren zijn meestal mannen die in hun publieke omgang met kinderen vaak zeer gewaardeerd worden. In het lokale leven lopen kinderen het meeste risico bedreigd te worden door mensen die gezag over hen uitoefenen. Seksueel misbruik van kinderen vind meestal plaats door familieleden, buren, vrienden en anderen die bij de familie bekend zijn. Het overgrote deel van het kindermisbruik vind plaats in het huis van het slachtoffer of van de dader.

Op internet lopen kinderen het risico slachtoffer te worden van anonieme onbekenden. Pedofielen zwerven door cyberspace op zoek naar kinderpornografisch materiaal en verse prooi. Zij doen dat meestal individueel, maar soms ook in groepsverband, gebruikmakend van speciale netwerken en afgebakende virtuele ruimtes. Voor kinderlokkers en kinderpornografen biedt het internet toegang tot een bredere markt en dus meer potentiële slachtoffers dan ooit te voren. Zij gebruiken het internet om te netwerken met soortgenoten. Daarom zijn peer-to-peer netwerken zo populair bij pedofielen [Meldpunt Kinderporno].

Dadertypologie De plegers van ontucht met kinderen worden meestal grofweg ingedeeld in drie categorieën. De situationele dader heeft primaire voorkeur voor volwasenen, maar gaat door omstandigheden seksuele contacten aan met één of meerdere kinderen. De antisociale dader heeft een primaire voorkeur voor volwassenenm, maar experimenteert graag en vaak en heeft weinig scrupules. De preferentiële dader heeft een primaire seksuele voorkeur voor kinderen. De meeste afnemers van kinderpornografie behoren tot deze categorie. Preferientiële daders hebben een bijna obsessieve neiging tot het verzamelen van materiaal en vaak ook van slachtoffers. De meeste daders zijn mannen, waarvan ongeveer de helft zelf misbruikt is in hun jeugd.

Hoe hecht zijn pedofielen op internet georganiseerd? Is er een pedofiele gemeenschap die internet gebruikt om kinderpornografisch materiaal uit te wisselen? Hoe gaan zij precies te werk?

Op internet bestaan er omvangrijke pedoseksuele netwerken die verantwoordelijk zijn voor de verspreiding van kinderpornografisch materiaal. Het zijn internationale netwerken van mensen die behoefte hebben aan beelden van seks met kinderen en die deze beelden met elkaar uitwisselen. De psychologe Rachel O'Connell (Universiteit van Cork, Ierland) heeft in 1997 onderzoek gedaan naar kinderpornogroepen als alt.binaries.erotica.pre-teen en alt.binaries.pictures.childeren [O'Connel 1999]. Zij concludeerde dat er een groep van tientallen gebruikers bestaat die gemiddeld om de twee weken een andere nieuwsgroep gebruikt om kinderpornografische afbeeldingen te verspreiden. De meeste foto's en videos worden door dezelfde internetgebruikers verspreid.

Binnen het pedofiele netwerk bestaat er een soort informele arbeidsdeling. Er zijn 'infrastructuur-coördinatoren' die nieuwkomers wegwijs maken op het internet, en in het bijzonder op de nieuwsgroepen met kinderporno. Andere mensen concentreren zich op besprekingen van kinderpornografie in de nieuwsgroepen. Daarnaast zijn er mensen die de rol van uitkijkpost vervullen. Zij zorgen ervoor dat de activiteiten niet te lang in dezelfde groep plaatsvinden om het risico van opsporing te verkleinen. Voordat de internet-meldpunten en de politie in actie kunnen komen tegen kinderpornografen in een bepaalde nieuwsgroep, zijn de pedofielen alweer naar een andere groep verhuisd. De netwerken van pedofielen op het internet zijn georganiseerde nomadische bewegingen. Alle mensen die materiaal plaatsen in nieuwsgroepen, MSN-groepen of peer-to-peer systemen doen dat anoniem. Zij gebruiken schuilnamen en zorgen ervoor dat hun echte identiteit niet te achterhalen is. De uitwisseling van kinderporno is omgeven met speciale beveiligingsconstructies. Zowel het verkeer als de inhoud van de uitwisseling worden op speciale wijze geanonimiseerd en gecodeerd. Het IP-nimmer van de eigen pc kan onzichtbaar worden gemaakt door te surfen via een proxy-server (bijvoorbeeld door het gebruik van Freenet). Vervolgens kunnen de uitgewisselde bestanden worden gecodeerd met PGP (Pretty Good Privacy) en/of met Kremlin.

Live verkrachting via webcam In de ‘Wonderland’-zaak kwam aan het licht dat webcams worden gebruikt voor het uitzenden van het ‘live’ verkrachten van een kind. “De kijkers kunnen online ter plekke laten weten wat de verkrachter moet doen, wat ze willen zien. Zo wordt ter plekke de pleger opgezweept” [PWC 2001]. Er is een tendens om steeds gewelddadigere handelingen vast te leggen. De meest extreme vorm daarvan zijn de ‘snuff’movies waarin kinderen worden gemarteld en uiteindelijk gedood.

Het vermoeden is dat achter deze groep pedofielen geheime netwerken schuil gaan die foto's en videos uit de nieuwsgroepen halen en per e-mail of via nieuwsgroepen, discussiefora, chatruimtes, instant messaging of peer-to-peer systemen verder verspreiden. De elektronische post en mailing lists, instant messaging en peer-to-peer, chatruimtes en webcams onttrekken zich grotendeels aan de openbaarheid. Daarom is niet na te gaan hoe groot deze netwerken zijn. Vermoedelijk zijn ze veel groter dan de ‘openbare’ netwerken. In ieder geval heeft het internet geleid tot een vergaande internationalisering van kinderporno.

Roofvogels op de loer Hoe gevaarlijk is internet voor kinderen?

Gevaarlijke verleidingen: digitale kinderlokkers
Kinderporno op het internet is meer dan het verzamelen en verspreiden van obsceen materiaal. Steeds vaker blijkt dat pedofielen via het internet proberen ontmoetingen te regelen met kinderen. Pedofielen zweven als roofvogels over het internet op zoek naar kinderen — de Amerikanen noemen dit ‘hawking’. Zij struinen eerst chatruimtes, webcams, nieuwsgroepen en MSN-groepen af waar kinderen te verwachten zijn. Vervolgens proberen zij daarmee aan de praat te komen in een chatruimte. En tenslotte proberen zij het kind zover te krijgen om een afspraakje te maken. Diverse kinderen worden op deze manier van het internet opgepikt.

Jongeren als daders Het seksueel lastig vallen van kinderen gebeurt zeker niet alleen door volwassenen. In Australië wordt naar schatting bijna de helft van de slachtoffers lastig gevallen door (oudere) jongeren. Jongeren vallen de kinderen op een soortgelijke manier lastig als pedofiele ouderen. Zij maken gebruik van pornografische beelden, creëren heimelijkheid en schuld als wapen voor manipulatie, etc. Het zijn dus niet alleen volwassen mannen die via internet naïve meisjes proberen te verleiden tot onzedelijke handelingen.

Digitale kinderlokkers proberen stap voor stap het vertrouwen van een kind te wekken en een regelmatig contact te ontwikkelen. Dit proces begin met het bespreken van onderwerpen waar kinderen in geïnteresseerd zijn. Pedofielen zijn goed in het identificeren van en communiceren met kwetsbare kinderen. Zij wekken de indruk dat zij om het kind geven en hun kinderwereld begrijpen. Pedofielen zijn behendig in het spelen van de rol van ‘vertrouweling’ voor jonge mensen. Zij gebruiken dit vertrouwen om het kind zo te manipuleren dat het afstand neemt van familie en vrienden. Zij exploiteren de verlangens, onzekerheden en angsten van jongeren om zichzelf beminnelijk voor hen te maken.

Pedofielen proberen met hun potentiële slachtoffers uitvoerig te praten over wie zij zijn, waar zij wonen, op welke school zij zitten en wat hun hobbies zijn. Op die manier hopen zij de kinderen te verleiden om hun gesprekken voort te zetten in exclusieve conversaties die niet door anderen kan worden geobserveerd (via email, privé-chat, instant messaging of webcam). De afsluiting van deze fase is dat er met het kind een afspraak wordt gemaakt om elkaar ergens te ontmoeten.

Feitelijk seksueel misbruik van kinderen wordt tegenwoordig vaak vooraf gegaan door virtueel zedendelict, ook wel webcam-misdaad genoemd. Yet van Mastrigt, teamchef sociale jeugd- en zedenpolitie van de politie Hollands Midden, beschrijft hoe dit in z'n werk gaat.

“Regelmatig worden kinderen, door mannen die ze via chatboxen en chatrooms hebben leren kennen, onder druk gezet en bedreigd: ‘kleed je uit en ga voor de webcam staan. Anders weten we je te vinden.’ Of nog erger: ‘als je het niet doet, vermoorden we je ouders.’ En de ouders maar denken dat hun dochter veilig op haar kamer huiswerk maakt” [NRC 27.5.06].

Kinderen tussen hoop en vrees
In juni 2000 werd in Engeland een onderzoek gedaan waaruit bleek dat eenderde van de Britse ouders het internet zien als veel meer corrumperend dan televisie of films. Het onderzoek werd uitgevoerd door de NOP (National Opinion Poll) in opdracht van Symantec, een bedrijf dat zich bezig houdt met computerveiligheid.

De helft van de tijd dat kinderen online zijn, is er geen ouderlijk toezicht. Toch maken ouders zich zorgen over wat hun kinderen op het internet uitspoken. Zij geloven dat het internet een veel gevaarlijker invloed heeft op het morele welzijn van hun kinderen dan televisie en film. Hun haren rijzen van schrik bij het vooruitzicht dat hun kinderen ‘ongewenste inhoud’ zien. Ook uit eerder onderzoek (van NUA Internet Surveys) bleek al dat eenderde van de kinderen op het internet inhoud hadden gevonden waardoor zij geschokt waren of dat hen in verlegenheid bracht, terwijl meer dan de helft de inhoud omschrijft als ‘grof’ (rude).

“Omdat ik zelf vader ben, begrijp is de bezorgdheid over wat kinderen op het internet doen. Het trieste van de zaak is dat daar onfrisse types ronddwalen die het internet voor illegale doelen gebruiken, of dat nu gaat om het inbreken op computers, het publiceren van ongewenste inhoud of om het gebruik van een schijnbaar onschuldige websites voor flagrant schadelijke activiteiten” [Aled Miles, directeur van Symantec UK].

Het rapport van het Internet Crime Forum (ICF) concludeert dat "ongeveer 20 procent van de kinderen die chatrooms op het internet gebruiken benaderd zijn door pedofielen en andere ongewenste figuren terwijl zij online waren". Uit een vergelijkende survey in de USA: Online Victimisation: A Report on the Nation's Youth [juni 2000] blijkt dat ongeveer eenvijfde van de jongeren tussen 10 en 17 een ongewenste uitnodiging of toenadering via het internet had meegemaakt.

Uit de Nieuw Zealandse studie blijkt dat 60% van de onderzochte kinderen hun email adres of telefoonnummer had gegeven aan iemand die zij online hadden ontmoet. Slechts de helft zei dat zij het aan hun ouders zouden vertellen wanneer zij online bedreigingen zouden ontvangen van pedofielen.

Dit beeld wordt bevestigd door een onderzoek onder Amerikaanse meisjes tussen de 13 en 18 jaar. Het onderzoek werd in 2001 uitgevoerd door The Girl Scouts of the USA. Daaruit blijkt dat de meeste meisjes zichzelf als de slimste computergebruiker in huis beschouwen. De meisjes blijken heel wat te verbergen voor hun ouders: 30% zegt dat zij op het internet seksueel zijn lastig gevallen (van het vragen naar de maat van de bh tot het opsturen van naakte plaatjes van mannen), maar slechts 7% vertelde dit aan hun ouders. De reden daarvan is de angst dat zij 'unplugged' worden.

Vuilchatten, scheldpartijen, pestmails en seksuele intimidatie
De Kinderconsument publiceerde in 2002 de uitkomsten van een steekproef onder 1300 jongeren van 10 tot 13 jaar. De resultaten waren nogal schokkend. Tussen de 18 en 44 procent van de kinderen (afhankelijk van de chatbox) bleek last te hebben van scheldpartijen en seksuele intimidatie in populaire chatboxen, zoals die van TMF, Foxkids, Surfkids, Chat.nl en Chatten.nl. Het onderzoek laat ook zien dat kinderen het zelf het spuugzat zijn. Die vervelende mannen die helemaal geen kind blijken te zijn. Die grove scheldpartijen met woorden die ik niet eens ken. Die gore pornoplaatjes die je ongevraagd worden opgestuurd. En die uitnodigingen van onbekenden die je zo snel mogelijk ergens willen ontmoeten.	Het jongerenweekblad Kidsweek publiceerde in juni 2003 een steekproef onder 1000 jongeren. Daaruit blijkt dat 2 van de 10 chatters last van pesten en schelden heeft in een chatbox. Een op de tien heeft te maken met seksuele toespelingen. Regelmatig wordt ingebroken op hun gesloten chatbox en worden jongeren gestalkt door mensen die ze in de chatbox ontmoet hebben. Slechts enkelen hadden te maken met pedofielen en werden met pestmails bedreigd. Uit het onderzoek blijkt verder dat de helft van de jongeren zich in de chatbox ouder voordoet.
Het ongewenst gedrag waarmee jongeren op internet worden geconfronteerd is samen te vatten in drie p's: porno, pesten en pedo.

Meisjes ervaren emotioneel complexe situaties op het internet, maar vertellen dat niet aan hun ouders. Zij denken dat zij weten wat veilig en onveilig internetgedrag is en dat zij over voldoende ‘gezond verstand’ beschikken. Zij voelen zich veilig op hun kamer achter de computer. Bij de meeste meisjes worden wel huisregels opgesteld voor internet. Maar de ouderlijke betrokkenheid is meestal beperkt tot verboden zoals: ‘niet met vreemde mannen praten’ en ‘geef geen persoonlijke informatie’. Een kleine meerderheid van de meisjes houdt zich aan deze regels, een grote minderheid doet dit niet. De meeste meisjes zeggen dat zij de ouderlijke regels gemakkelijk kunnen omzeilen. Zij weten hoe zij heimelijk kunnen chatten, de email van hun ouders lezen en heimelijk een cyberliefdesaffaire kunnen onderhouden.

Meisjes zeggen dat zij wel met hun ouders over hun virtuele leven willen praten, maar dat dit onmogelijk is, tenzij ouders weten waarover zij praten. Meisjes zeggen dat zij weten wat zij doen, maar het blijven emotioneel kwetsbare teenagers. Zij weten dat er gevaren zijn en zij proberen deze te vermijden. Maar als zij langere tijd met iemand chatten en een relatie opbouwen, beginnen zij hem te vertrouwen. Alles wat zij over ‘gevaren’ hebben geleerd smelt weg. Het komt tamelijk zelden voor dat meisjes tot persoonlijke ontmoetingen met pedofielen worden verleid. Maar het gebeurt wel. Via het internet ervaren meisjes dat zij als kwetsbaar kind ‘bezig zijn volwassen te worden’. Dat zou een uitgangspunt kunnen zijn voor ouders die met hun kinderen ook over hun virtuele ervaringen willen communiceren. Hoe meer ouders weet hebben van de hoop en vrees van hun kinderen, des te minder kans krijgen kinderverleiders om deze te exploiteren.

In Regulatie van CyberPorno wordt geanalyseerd hoe deze dreigingen en risico's voor kinderen geminimaliseerd kunnen worden.

Informatiebronnen

• CyberSex & CyberPorn (SocioSite)
  Online bronnen over cyberseks en cyberpornografie.

• Sociaal-psychologische bronnen op Internet (SocioSite)

• Akdeniz, Y. [1996]
  Computer Pornography: A Comparative Study of the US and UK Obscenity Laws and Child Pornography Laws in Relation to the Internet.
  International Review of Law, Computers & Technology, 10

• Akdeniz, Y. [1996-2001]
  Regulation of Child Pornography on the Internet: Cases and Materials related tot Child Pornography on the Internet
  Journal of Information, Law and Technology (JILT) 1997:1.

• Akdeniz, Y. [1997]
  The Regulation of Pornography and Child Pornography on the Internet

• Benschop, Albert [1997-2003]
  NetLiefde en CyberSex: De toekomst van het virtuele vrijen

• Bilstand, Blake T.
  Obscenity and Indecency on the Usenet: The Legal and Political Future of Alt.Sex.Stories

• Bilo, R.A.C. / Wijk, P. van / Houtman T. [2000]
  Kinderpornografie - de stand van zaken. Zwolle.

• Childnet International
  Een internationale organisatie die zich inzet om van het internet een veilige plaats voor kinderen te maken.

• ECPAT Nederland [2001]
  De reisindustrie in de strijd tegen kinderpornografie.

• Fournier de Saint Mauer, Agnès [1999]
  Sexual Abuse of Children on the Internet: A New Challenge for INTERPOL.
  Paper voor de Expert Meeting bij UNESCO op 18-19 januari 1999. Specialized Crime Unit, Interpol General Secretariat.

• Frenken, J. [1997]
  Plegers van seksueel misbruik van kinderen: verscheidenheid, achtergronden en behandeling.
  In: Maandblad Geestelijke volksgezondheid (MGv), 52(11): 1094-1108.

• Frenken, J. [2003]
  Seksueel Kindermisbruik
  Een gezamenlijke productie van het ministerie van Justitie en het Nederlands Instituut voor Sociaal Sexuologisch Onderzoek (NISSO) in Utrecht. De brochure geeft informatie over de aard en omvang van seksueel misbruik van kinderen.

• Edwards, L / Waelde, C. (eds.) [1997]
  Law and the Internet: Regulating Cyberspace.
  Hart Publishing.

• Hunt, A, / Wickham, G. [1994]
  Foucault and Law: Towards a Sociology of Law as Governance.
  Pluto Press.

• Kamerman, Sheila / Vasterman, Juliette [2006]
  Aangiften webcam-seks verdubbeld
  In: NRC 27.5.06.

• Kinderpornografie en Internet in Nederland [2001]
  Een overzicht van de huidige situatie, knelpunten in de bestrijding, en suggesties voor verbeteringen. Opgesteld door de Stichting Profit for the World's Children (PWC).

• Landis, David [1994]
  Sex, Laws & Cyberspace; Regulating Porn: Does it Compute?
  USA TODAY, Aug. 9, 1994.

• Lover boy
  Ook in Nederland lopen jongens rond die meisjes paaien met gladde praatjes om hen tot prostitutie te dwingen. Op deze Nederlandse overheidssite wordt informatie gegeven over de manier waarop loverboys te werk gaan, en hoe je je hiertegen kunt wapenen.

• Ministerie van Justitie
  Kinderporno en Internet

• Moerings, Martin
  Seksueel kindermisbruik

• NRC
  Dossier Kinderporno

• O'Connell, Rachel [1999]
  Paedophile Networking and the Internet Newsgroups
  In: New from ICCVOS, 3(1), 1999, pp. 6-7.

• Profit for the World's Children [2001]
  Kinderpornografie en Internet in Nederland

• Profit for the World's Children
  PWC richt zich op het vergroten van bewustwording over de situatie van kinderen wereldwijd. De stichting initieert en steunt acties, projecten en organisaties die zich richten op structurele verbetering van de levensomstandigheden van kinderen.

• SeksueelGeweld

• UNESCO [1999]
  Children and Violence on the Screen
  Report from the Expert Meeting at UNESCO on Sexual Abuse of Children, Child Pornography and Paedophilia on the Internet. 18-19 januari, 1999.
  Dit document is onderdeel van het International Clearinghouse on Children, Youth and Media van de UNESCO.

• Wallace, J. / Mangan, M. [1996]
  Sex, Laws, and Cyberspace.
  New York: Henry, Holt, and Company.

• Werkgroep Kinderporno en kinderprostitutie in Nederland [1998]
  Kinderporno en kinderprostitutie in Nederland, de stand van zaken
  Een rapport over kinderporno en kinderprostitutie in Nederland. Wie zijn slachtoffers, wie zijn daders? De knelpunten in de hulpverlening worden beschreven, evenals de ontwikkelingen op het terrein van politie en justitie.

dr. Albert Benschop Sociale en Gedragswetenschappen Sociologie & Antropologie Universiteit van Amsterdam Gepubliceerd: September, 2000 Laatst gewijzigd: 10 March, 2007