| Eigenaardigheden | Home | Onderwerpen | Samenleven | Zoek | Over ons | Contact |
|---|
dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam
| Dubieuze rages |
|---|
Vanaf haar ontstaan werd internet niet alleen vooruit gedreven maar ook geplaagd door rages. Internet werd vooruitgedreven door de rages van het emailen, het chatten, het webloggen en de flitsmeutes. Maar er waren en zijn ook trends waarin de duistere zijden van de samenleving vat kregen op de ontwikkeling van het internet: de commerciële haaien, de fraudeurs en dieven, de vrouwenhandelaars, de spammers, de haatzaaiers, de terroristen en de kinderpornografen.
Een van de nieuwste en meest omstreden rages is happy slapping: het er vrolijk op los slaan of het vrolijk belagen. Deze term wordt gebruikt om een rage te beschrijven waarbij een of meerdere personen een slachtoffer (meestal vrouwen of eenzame mannen) aftuigen of vernederen terwijl een medeplichtige de gebeurtenis filmt met een mobiele telefoon. De beelden van de camphone worden vervolgens ter vermaak via internet verspreid. De incidenten variëren van mild tot heftig. Diverse personen belandden hierdoor in het ziekenhuis. De meeste mishandelingen worden uitgevoerd op andere jongeren teneinde hen te vernederen. Happy slapping werd in de herfst van 2004 voor het eerst gesignaleerd in Zuid Londen, maar het gehufter verspreidde zich vervolgens over heel Groot-Brittannië.
|
Sommige happy slappers gaan uit van het principe dat de argeloze voorbijgangers die zij aanvallen slechts één klap in het gezicht dienen te krijgen, en wel met de vlakke hand. Maar daarop werden al snel variaties bedacht, zoals het omhoog trekken van shirtjes en het naar beneden trekken van slipjes bij meisjes in korte rokjes (sharken of panty pulling), seks met je ex, en het met een brommer verbouwen van de tuin van je ex-schoonmoeder. In de loop der tijd werden de acties brutaler: een Engels meisje werd in haar been geschoten, een slapende dakloze werd in brand geschoten en een 11-jarig meisje werd door drie klasgenoten verkracht.
Soms wordt het vrolijke meppen met vrienden in scene is gezet en worden de ‘slachtoffers’ zelfs voor hun rol betaald. Dit gebeurt bijvoorbeeld op grote schaal bij de Amerikaanse ‘upskirt’ of voyeurvideo’s. Juist daarom zijn er bij elk incident altijd mensen die denken dat de agressie gespeeld is. Op die manier worden grofheid, vernedering en gewelddadigheid tot bron van vermaak gecultiveerd. Smakeloosheid, belaging en stopzinnig geweld worden niet acceptabeler wanneer zij slechts ‘voor de lol’ worden gespeeld.
Contoeren van een rage: sla er vrolijk op los
|
|---|
England als bakermat: van garage en schoolplein, naar metro en park
Geweldadig anti-sociaal gedrag is nauwelijks nieuws in Groot-Brittannië. Het was gebruikelijk in de tijd van Charles Dickens en het werd verbeeld door verfilming van het boek van Anthony Burgess: A Clockwork Orange. En internationaal is als aanduiding van losgeslagen voetbalsupporters niet voor niets de term ‘hooligan’ op brede schaal geaccepteerd. Ook happy slapping is een fenomeen waarvan de oorsprong toch vooral op Britse bodem ligt.
Zoals zo veel rages verspreide happy slapping zich in Engeland vanuit de garage muziekscene naar de schoolpleinen rond Londen, en vervolgens over de rest van de natie. Het begon in de metro van Zuid-Londen. Jongeren filmden voor de grap het aftuigen van nietsvermoedende metroreizigers met een mobiele telefoon. De happy slappers plaatsten die beelden vervolgens op internet. Voorbeelden van dergelijke videoclips zijn:
In mei 2005 verklaarde premier Tony Blair de oorlog aan de huftercultuur. “Het is tijd om de straten weer op te eisen voor de fatsoenlijke meerderheid. Mensen hebben terecht genoeg van schurken op straathoeken en winkelcentra en van onbeschoft gedrag — soms van kinderen die niet ouder zijn dan 10 of 11 jaar en waarop hun ouders zouden moeten passen.” Door graffiti, vandalisme, zuippartijen en opstootjes zijn stadscentra veranderd in “no-go gebieden voor fatsoenlijke burgers”. Het is “het werk van een erg kleine minderheid die de gezagsgetrouwe meerderheid bang en boos maakt”. Blair pleitte voor nieuwe wetten waarmee men hard kan optreden tegen herrieschoppers en een cultuur van respect kan herstellen. Maar de verwilderde jongeren gingen door met hun belagingen en trekken zich niets aan van de politie of het strafrecht.
|
|
In de meeste gevallen was het ergste gevolg dat de slachtoffers er kleine schrammen of een gedeukt ego aan overhielden. Maar toen de rage zich over heel Engeland begon te verspreiden werden de acties grimmiger, met een toenemend aantal gewelddadige aanvallen en volwassen slachtoffers. De voorbeelden spreken voor zichzelf.
|
De daders werden gearresteerd en aan de rechter voorgeleid. De rechter typeerde hun gedrag als volgt: het zijn jonge, dronken, gewelddadige bullebakken die in bendes jagen en waarvan het publiek ziek en misselijk is. Het slachtoffer werd “geslagen als een boksbal”. De 19-jarige jongen, Mark Masters, werd in maart 2008 veroordeeld tot zeven jaar gevangenisstraf. De 17-jarige jongen, Sean Thompson, kreeg zes jaar celstraf. Ook het meisje dat met haar mobieltje opnames maakte van de mishandeling werd veroordeeld. Zij kreeg twee jaar gevangenisstraf. Het was in Groot-Brittannië de eerste keer dat iemand werd veroordeeld wegens happy slapping [BBC - 13.3.08; BBC - 18.3.08].
 | Emily Nakanda (15) uitgesloten van X-Factor wegens happy slapping. |
|---|
|
|
|
Dichter bij huis
De rage van het ‘vrolijk aftuigen’ waaide over naar andere Europese landen, zoals Ierland, Zweden, Duitsland en Nederland.
In Zweden vielen op 5 juni 2005 links-radicale activisten neonazi’s aan en legden dit op film vast. Een van die aframmelingen vond plaats in een druk metrostation. Er werd zoveel bruut geweld gebruikt dat omstanders dachten dat de nazi-skinhead gestorven was, maar hij overleefde met hoofdwonden. De activisten hadden in 2003 een rel met de politie in Stockholm gefilmd en gepubliceerd.
Het eerste gedocumenteerde geval van happy slapping in Nederland werd uitgevoerd door een 15-jarige jongen uit Amsterdam. Op 7 oktober 2005 sloeg hij op het metrostation Bullewijk in Amsterdam Zuidoost een nietsvermoedende, willekeurige vrouw achter op haar hoofd. De vrouw dacht dat het om een straatroof ging. Maar de dader wilde slechts een ‘grap’ uithalen. Het incident werd gefilmd door vrienden van de dader. Het slachtoffer hield er een hersenschudding aan over. De Amsterdamse mepper was verantwoordelijk voor een hele serie incidenten. Slechts drie van zijn slachtoffers deden hiervan aangifte bij de politie. Toen zijn moeder hem herkende in een uitzending van het programma Opsporing verzocht leverde zij hem af op het politiebureau. De bewakingscamera’s op het metrostation hadden het groepje negroïde daders scherp genoeg opgenomen om hiervan voor de televisie beelden te tonen.
In Landsmeer werd op 4 december 2005 een 15-jarige jongen het slachtoffer van twee vrolijk meppende jongens en een 13-jarig meisje Een van hen legde de mishandeling op de gsm vast. Het slachtoffer kon ontkomen toen een passerende automobilist ingreep. De daders werden aangehouden. De politie weet niet hoe vaak het vrolijke meppen voorkomt. De lokale politiewoordvoerder liet weten: “We krijgen signalen dat het steeds vaker gebeurt, maar het aantal meldingen is klein. We vermoeden dat jongeren uit angst geen aangifte doen” [Telegraaf 5.12.05].
In Nederland sloeg de rage niet erg aan. Ondanks de poging van Volkomenkut die een oproep deed om vrolijke aftuigingen in te sturen. “We hebben wat filmpjes ontvangen, maar dit waren situaties die van tevoren met de betrokken mensen waren afgesproken”, verklaarde initiatiefnemer Steve tegenover het Algemeen Dagblad.
Maar toch doen zich met enige regelmaat ook in Nederland incidenten voor die als happy slapping in de publiciteit komen. Op 21 Januari 2008 wordt bekend dat vier jongens —tussen de 13 en 19 jaar— jarenlang een autistische en verstandelijk gehandicapte 17-jarige jongen mishandelden. Zij plaatsten de filmpjes die zij hiervan hadden gemaakt op YouTube. In een van de zes filmpjes wordt het slachtoffer, Shonach, zo hard op zijn schedel geslagen dat er gekraak te horen is. De daders en de mishandelde jongen waren samen in een Arnhemse buurt opgegroeid. De vader en pleegmoeder van het slachtoffer deden na het ontdekken van de filmpjes op YouTube in augustus 2007 aangifte van mishandeling en discriminatie. De daders zullen worden vervolgd voor bedreiging, geweld, intimidatie, discriminatie en seksueel misbruik. Na de aangifte hebben de daders vier filmpjes van YouTube verwijderd. De rest werd door de beheerders van YouTube twee dagen na de uitzending van EenVandaag [21.1.08] van het internet verwijderd. Op internet verschijnen honderden reacties van mensen die het filmpje over Shonach hebben ontdekt. Bij de uiting van hun verontwaardiging verstrekken zij privacygevoelige informatie over de mogelijke daders [Eenvandaag - 28.2.08]. Op YouTube verschijnt een oproep om te verzamelen voor het huis van een van de verdachten om daar de boel kort en klein te slaan. De politie houdt in de woonwijk van het slachtoffer en zijn belagers een oogje in het zeil. Maar er gebeurt niets.
Voor sommige politici, zoals de PvdA’er Ton Heerts, was dit incident aanleiding om het vrolijke meppen harder aan te pakken en de daders sneller te berechten. Wie zonder aanleiding anderen in elkaar slaat en daarvan beelden verspreidt op internet, zou binnen enkele dagen voor de rechter moeten verschijnen. Het sentiment van het tot alle vezels gekwetste rechtsgevoel wordt getransformeerd in krachtig pleidooi voor de snelle en harde vergelding. Omdat alles toch al digitaal is vastgelegd zouden er niet per se getuigen hoeven worden gezocht. Het Openbaar Ministerie gaf direct tegengas. Zij verklaarde de dat snelrecht geen geschikt middel is omdat het bij happy slapping om ingewikkelde geweldsmisdrijven gaat, waarbij bijvoorbeeld getuigen gehoord moeten worden. Bovendien moet er ook altijd rekening mee gehouden worden dat een filmpje gemanipuleerd of geënsceneerd is De Stem [26.1.08].
|
Die media-aandacht werd echter opgeroepen door het shockerende karakter van hun daden en het feit dat zij deze daden zelf zo onbeschaamd op YouTube vertoonden. Zeer veel mensen waren heftig verontwaardigd het optreden van de vrolijke meppers in Arnhem. Een van de daders verklaarde voor Eenvandaag [28.2.08] dat hij door alle bedreigingen niet meer naar school en niet meer over straat kon gaan, dat zijn vrienden en familie heel anders naar hem zijn gaan kijken, en uiteindelijk met zijn familie moest onderduiken. Het oordeel van de rechter werd voorpaginanieuws. Zeer veel on- en offline burgers vonden de opgelegde taakstraf véél te mild. Zij waren in deze kwestie niet geneigd om bij hun eigen afweging rekening te houden met bijzondere omstandigheden, zoals de leeftijd van de daders en de sociale sancties die zij inmiddels hadden ervaren. De rechter heeft bij zijn oordeel wel rekening gehouden met de minderjarigheid van de daders en met het feit dat zij inmiddels voor hun wandaden al waren bestraft door de heftige reacties van hun lokale en virtuele omgeving. De morele laaghartigheid van de mishandeling van Shonach is voor (bijna) ieder redelijk mens iets wat ‘snel’ en ‘streng’ bestraft zou moeten worden als een daad van ‘zinloos’ of ‘willekeurig’ geweld. In het Nederlandse rechtssysteem proberen rechters bij emotioneel sterk geladen strafzaken het hoofd koel te houden. Zij reconstrueren de relevante gebeurtenissen zo zuiver mogelijk; zij wegen de individuele verantwoordelijkheden voor misdadige handelingen zo nauwkeurig af; en geven rekening houdend met bijzondere (verzachtende of vezwarende) omstandigheden en op basis van geldend strafrecht een zo wijs mogelijk oordeel. |
In februari 2008 werden acht tieners uit Hoofddorp opgepakt voor mishandeling van een 12-jarige plaatsgenoot. Hij werd half januari eerst door vier jongens (van 12 tot 15 jaar) mishandeld, en werd begin februari op Muiderbos door vier meisjes (van 12 tot 14 jaar) gebeten, geslagen en geschopt. Beide keren raakte de jongen lichtgewond. In beide gevallen legden de daders hun ‘stoere’ mishandelingen vast op film en plaatsten zij deze zelf op het internet Op 7 februari deed het slachtoffer zelf aangifte van zijn mishandeling. De daders wordt zware mishandeling ten laste gelegd. De filmpjes zijn inmiddels van het internet verwijderd [RTV N-H (1); RTV N-H (2) -16.3.08; Evy Elschot van de politie Haarlemmermeer]. Hoewel dit geval van vrolijk meppen minder nationale media-aandacht kreeg dan het geval Shonach, waren de reacties op internet niet minder heftig. Naast noodkreten zoals ‘wat bezielt die gasten?’ worden de daders veelal afgeschilderd als ‘beesten’ die ‘flinke lijfstaffen’ verdienen. “Hele zware straffen geven stelletje tuig wat moet dat straks wel niet worden. Pak ook de ouders goed aan want daar ligt waarschijnlijk een stukje van de basis” [Gerard in RTV N-H]. En natuurlijk het activistische perspectief van de wreker: ‘ram ze zelf in elkaar’.
Haastig zoeken naar sneller en harder straffen of geduldig bouwen aan civiliserende zelfregulatie
Het haastig zoeken naar strafrechtelijke oplossingen (‘sneller’ berechten, ‘harder’ straffen) voor moreel verwerpelijke wandaden is niet altijd de meest effectieve contrastrategie. Zeker niet wanneer die wandaden via het internet door de daders zelf in de openbaarheid worden gebracht. Zeker, het is belangrijk om aangiftes van happy slapping te bevorderen, en de berechting zo snel als verantwoord is te laten verlopen. Maar het accent zou toch primair gelegd moeten worden op de mobilisatie van de internetgemeenschap om happy slapping filmpjes sneller van het internet te halen. De internetgemeenschap heeft een gezamenlijk belang om ervoor te zorgen dat cyberspace geen plaats wordt waar jonge macho’s met hun lafhartige aftuigpraktijken kunnen pronken [Netwerk - 25.1.08].
Door zelfregulatie van het internet kan misschien in cyberspace voorkomen worden dat het mishandelen van weerlozen tot vermakelijke kunst wordt verheven. Zelfregulatie begint ook op het internet bij jezelf. Als je op internet een filmpje ziet dat op een bewijs van een misdrijf lijkt, dan kun je dit melden bij de beheerder van de betreffende internetlocatie. Veel beheerders van grote websites hebben regels opgesteld waaraan de gebruikers moeten voldoen, en klachtenprocedures om te melden als je denkt dat iemand deze regels overtreedt. Dat is ook het geval bij YouTube. Niet alle filmpjes kunnen vooraf gecontroleerd. Maar de gebruikers kunnen elkaar controleren en corrigeren. Dat beleid wordt notice and take down genoemd. Als doorgever van media-uitingen gaat YouTube niet vooraf beoordelen of een filmpje wel of niet gepubliceerd kan worden. Dat gebeurt pas achteraf bij een klacht van een gebruiker.
Over de filmpjes waarin de autistische jongeren uit Arnhem werd mishandeld kreeg YouTube veel heftige, negatieve reacties. Op 23 januari 2008 besloot YouTube de twee laatste filmpjes te verwijderen. Een woordvoerder van YouTube verklaarde: “Wij willen dit soort materiaal niet op YouTube hebben. Als mensen content zien die zij ongepast vinden, kunnen ze dat aangeven, waarna het beoordeeld wordt door ons team. Als de content onze voorwaarden schendt, verwijderen we het.” Op het internet kan niet voorkomen worden dat er weerloze slachtoffers worden afgetuigd. Maar door zelfregulatie van het internet kan wel worden voorkomen dat cyberspace een toneel wordt waarop deze misdaden tot vermakelijke ‘heldendaden’ worden verheven.
|
Motivatie en inspiratiebronnen
|
|---|
Geweld als vorm van vermaak
Wat bezield jongeren om willekeurig geweld te gebruiken en dit op video vast te leggen? En waardoor laten jongeren zich inspireren tot dergelijke gewelddadigheden?
Tieners die betrokken zijn bij het vrolijke meppen beschouwen de rage als een ‘grap’ die voortkomt uit verveling. Op een Londens webforum Happyslapper2 schreef een van hen: “If you feel bored wen ur about an u got a video phone den bitch slap sum norman, innit.” De verveling wordt doorbroken door op agressieve wijze willekeurige omstanders te belagen (vooral niet-weerbare meisjes, eenzame mannen of zwervers). Juist door de aanval te filmen wordt het voor hen ‘leuk’ of ‘grappig’. In verstaanbaar Nederlands: “Jezus, we wille gewoon lache, en met zulke fimlpjes kunnen we lache” [‘Yeah’ op 19.2.05 in Volkomenkut].
Hufterigheid wordt gecultiveerd tot nieuwe vorm van entertainment. Bij de flitsmeutes werd het publiek nog op ludieke wijze vermaakt; bij happy slapping worden willekeurige omstanders object van agressie en vernedering. Zij worden slachtoffers van hufters die plezier beleven aan de uiting van hun agressie en die in hun omgeving respect proberen te verwerven middels videobeelden van hun ‘stoutmoedige’ daden. Op die manier wordt de uitoefening van zinloos geweld in de eigen beleving verheven tot een statusverhogende of zelfs identiteitsvormende activiteit. Geweld wordt gestileerd tot een vorm van vermaak.
|
|
Voor de inspiratiebronnen werd door mediakundigen en politici al snel in de richting gewezen van bepaalde televisieprogramma's zoals Jackass en Dirty Sanchez. Dat zijn programma's waarin lolbroeken stunts en schelmenstreken laten zien die vaak ten koste gaan van anderen.
Jackass: probeer dit niet zelf na te doen
Jackass is een televisieserie van MTV waarin allerlei stunts, grappen en schelmenstreken worden uitgehaald. De presentatoren doen zichzelf en elkaar pijn aan in gevaarlijke situaties. Hoewel Jackass bij herhaling waarschuwde dat de stunts die worden uitgehaald gevaarlijk zijn en niet geïmiteerd moeten worden, werd het programma toch mede verantwoordelijk gesteld voor een aantal doden en gewonden bij teenagers en kinderen die de stunts imiteerden. MTV reageerde op deze kritiek door de serie niet meer voor tien uur ’s avonds uit te zenden. Onder druk van de democratische vicepresidentskandidaat Joseph Lieberman besloot MTV bovendien om de latere episodes niet meer te herhalen. Na drie seizoenen werd de serie beëindigd. In 2003 werd er een film Jackass: The Movie gemaakt die gebaseerd is op de televisieserie van MTV. Het werd een afscheid voor de fans.
Dirty Sanchez: de overtreffende trap
Dirty Sanchez is een televisie en filmserie die gemaakt wordt door vier jongemannen uit Wales: Matthew Pritchard, Lee Dainton, Michael ‘Pancho’ Locke en Dan Joyce. Zij delen niet alleen hun liefde voor skateboarding, maar ook een grof gevoel voor humor. Met extreme en bizarre stunts proberen zij elkaar te overtreffen door elkaar zoveel mogelijk pijn te doen en te vernederen. Zij tonen geen enkele zorg voor hun eigen gezondheid. Hun hobby is het overschrijden van de grenzen van goede smaak en fatsoen. Kinderen die zich miskend en verlaten voelen gaan meer buitensporig en gewelddadig gedrag vertonen als middel om aandacht te krijgen.
Armand Jenkins is een 16-jarige Engelse jongen die al een aantal happy slaps heeft uitgevoerd. Volgens hem proberen happy slappers elkaar te overtreffen door telkens serieuzer aanvallen te filmen. “Ook al mag het dan best wel pijnlijk zijn voor het slachtoffer en al heb je best wel medelijden, omdat zij gekwetst of gewond of iets anders worden en zij hebben niets verkeerds gedaan of zo. Maar het is toch grappig omdat het net is alsof je naar een sketch op tv zit te kijken” [The Sun].
|
|
|
Nomadische gedachten: brutalisering van de cultuur
|
|---|
![Happy slapping in the old days [click to enlarge]](pictures/happy_slapping_02_gr.jpg)
|
Happy slapping, sharken en panty pulling zijn ongetwijfeld onderdeel van de verloedering en brutalisering van onze cultuur en dienen daarom zoveel mogelijk te worden bestreden. Toch moet de hele zaak niet worden overdreven. Vrolijk meppen is weliswaar een bijzonder ergerlijk fenomeen, maar het is geen epidemie. De Engelse cultuuronderzoeker Graham Barnfield (Universiteit East London) heeft er terecht voor gewaarschuwd dat er niet hysterisch op het verschijnsel gereageerd moet. Daarbij is het vooral van belang dat de media van incidenten geen massafenomeen of trend maken.
Een happy slap verschilt niet erg veel van veel andere vormen van asociaal gedrag. Het bijzondere ervan is dat deze vorm van normafwijkend gedrag geënsceneerd wordt voor de cameratelefoon en dat de videobeelden via mobiele telefoons en internet worden verspreid. De meppers pronken wie het beste iemand heeft gemolesteerd. De morele paniek rond dit verschijnsel is ontstaan omdat door deze videobeelden het verschijnsel voor iedereen zichtbaar is geworden. De morele kritiek op het ‘voor de lol’ aanvallen, mishandelen, misbruiken en vernederen van mensen vertrekt vanuit het bekende adagium: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook aan anderen niet - en zeker niet voor het vermaak of voor het geld.
“Cameratelefoons zetten aan tot slecht gedrag” luidde de kop van een artikel in Wired. Maar dat is veel te gemakkelijk, en onzinnig. De mobiele technologie schrijft ons geen specifiek type sociaal gedrag voor. De mobiele technologie verruimt net als elke andere technologie ons handelingsrepertoire: zij bepaalt slechts de grenzen waarbinnen ons sociaal gedrag kan variëren, maar legt daarvan níet de uitkomsten vast. Het bezit van een cameratelefoon schrijft dus in geen enkel opzicht een speciale vorm van (a)sociaal of handelen voor. Het geeft in ieder geval niemand het recht om onbeschoft, gemeen of kwaadaardig te zijn. Net als alle andere technologieën kunnen cameratelefoons op sociaal verantwoorde wijze worden gebruikt voor maatschappelijk nuttige en moreel legitieme doelen. Maar zij kunnen ook worden misbruikt. Dat is afhankelijk van de moraal, de geestesgesteldheid, de sociale conditie en politieke aspiratie van de gebruiker, niet van de technologie zelf. Cameratelefoons dragen er slechts toe bij dat goed én slecht sociaal gedrag beter worden gedocumenteerd en dus beter onthouden kunnen worden. Er ontsnapt steeds minder aan de camera. De beelden die dat oplevert kunnen soms erg overtuigend zijn. Maar door inzet van moderne beeldmanipulerende programma’s kunnen zij soms ook zo gruwelijk misleidend zijn.
Toch is er één aspect van cameratelefoon (en digitale camera’s) waardoor deze technologie een potentieel gevaar voor privacy vormt: ze zijn zeer klein en kunnen daarom gemakkelijk worden gebruikt om heimelijk opnames te maken. De populariteit van de cameratelefoon heeft ertoe geleid dat (bijna) iedereen door (bijna) iedereen kan worden gefilmd. Het filmen van een geënsceneerde misdaad is geen noviteit, maar met mobiele telefooncamera’s hoeven deze misdaden niet meer van te voren worden gepland.
|
|
Referenties
|
|---|
| Eigenaardigheden | Home | Onderwerpen | Samenleven | Zoek | Over ons | Contact |
|---|
dr. Albert Benschop |
Buitenissige en anonieme flitsseks