Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

E-stonia

Contouren van een gevirtualiseerde samenleving

dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam
First edition: 2015 — Last edition: 19 November, 2016

Digitale inwoner van Estland
  Ik ben een digitale Est
  Een spion in je auto?
Cyberverdediging
  Cyberbeveiliging

Informatiebronnen
Verwante teksten
rode_knop De mobiele samenleving
rode_knop Cyberoorlog: Internet als slagveld
Index Zichzelf organiserende netwerken
Index Beter goede online buren dan verre vrienden
Index Virtuele gemeenschappen
rode_knop Encryptie: privacy beschermen

“Democracy is messy, clearly, but it has one key factor, which is an orderly transfer of power. And that’s the problem with all these authoritarian countries – they become corrupt, and then the guys at the top want to grab it all. But then the problem is that you have to stay in power until you die because if you give up power, all [your wealth] will be confiscated and you’ll be put in jail. Or worse.”

“In both Russia and the US there are a very small number of very, very rich people, and then there are a lot of people who don’t have anything. The less inequality you have in a society, the more social peace you have. It’s kind of a no-brainer” [Toomas Hendrik Ilves - president van Estland]

Estland als slimme digitale natie

Knelpunten van de digitale samenleving
Om cyberspace tot een domein te maken dat tegelijkertijd veilig is en onze vrijheden onverlet laat, moeten minstens twee blokkades worden overwonnen.

Geboorte van digitale samenleving
In Estland bloeit een digitale samenleving op. Nergens is de computerisering van het dagelijkse leven zo ver doorgedrongen. Het is een samenleving waarin de ouders van elke pasgeborene een online e-code krijgt zodra deze geboorte online bij het stadhuis is gemeld. De betaling van de kinderbijslag begint direct en de ziekteverzekering gaat onmiddellijk in.


In Estland worden kinderen al op zeer jonge leeftijd vertrouwd gemaakt met computers en software.
Op scholen leren kinderen vanaf zeven jaar hoe zij computers kunnen programmeren. In 1998 waren alle Estse scholen online. Ouders hebben direct elektronisch toegang tot de examenresultaten, huiswerkopdrachten en aanwezigheid in de klas. In 2000 verklaarde de Estse overheid dat toegang tot internet een mensenrecht was. Gratis WiFi werd een gemeenplaats.

Bijna alle Esten doen hun belastingaangifte online. De formulieren zijn al grotendeels ingevuld en binnen vijf daden is de teruggave gestort op de bankrekening. Bijna honderd procent van alle banktransacties verloopt elektronisch.

Met de verplichte identiteitskaart op zak reis je gemakkelijk met het openbaar vervoer, kun je doktersrecepten ophalen, je eigen medische dossier inzien en digitale handtekeningen geven.

Iedereen kan op overheidssites controleren wie informatie over je heeft opgezocht, zoals de politie.


WiFi-verbindingen zijn overal gratis beschikbaar
In Estland zijn overal draadloze internet hotspots beschikbaar. In Tallinn is overal gratis WiFi. Loop van Tallinn tot Tartu en je verliest nooit de internetverbinding.

E-stonia is een samenleving waar de computer en de smartphone tot in alle haarvaten is doorgedrongen.

E-stonia betekent ook dat burgers kunnen stemmen vanuit de comfort van hun eigen huiskamer: met de laptop op schoot of met de iPad in de hand.

In E-stonia worden zowel de interacties burgers en overheid als tussen overheidsinstellingen volledig getransformeerd: het maakt een einde aan de bureaucratie en maakt de regering op elk niveau transparanter en efficiënter.

Waarom Estland?
“To an outsider, it is not immediately clear why Estonia took to the internet so much faster than its Baltic cousins, Latvia and Lithuania. All three won independence at the same time. All three needed quick ways of revamping their ailing infrastructure. But to Estonians, the reason is simple. Estonia has a sizeable Russian-speaking minority, but the country's ethnic Estonian majority feel Nordic, rather than Slavic or eastern European. In the early 90s, this meant they looked to tech-happy Scandinavia for both inspiration and investment” [Guardian, 15.4.12].

Index


Programmatische doelstellingen
Het programma van E-stonia heeft een viertal hoofddoelstellingen.

Het zijn progressieve programmatische opties die afzonderlijk en in onderlinge samenhang goed onderbouwd zijn en die nu al door veel mensen onderschreven worden. De voorgestelde, en in Estland in sterke mate gerealiseerde innovaties hebben deze Europese ministaat tot in de voorhoede van de Europese gemeenschap gebracht. Waar een klein land groot in kan zijn.

Index


Digitale infrastructuur
Digitale en vleselijke hand De digitale samenleving van e-Estonia wordt grotendeels mogelijk gemaakt door haar infrastructuur. Het is een open, gedecentraliseerd systeem dat verschillende diensten en databanken met elkaar verbindt. De staat van Estland biedt 600 elektronische diensten aan voor haar burgers en 2.400 voor ondernemingen.

Estland is een wereldleider in technologie. Het heeft de meest flitsende snelheden van breedbandverbindingen en was in 2007 het eerste land ter wereld dat online stemmen wist te organiseren bij nationale verkiezingen. In het nieuwe Estland levert de hightech industrie 15% bij aan het BNP [Economist, 30.7.13] en is de internetvrijheid het hoogste in de wereld.

De grondslag voor deze sterke digitale cultuur werd gelegd in 1992 toen premier Mart Laar het beleid van flat-lining economy lanceerde. Binnen twee jaar werd een vlakke inkomensbelasting, vrijhandel, gezond geld en privatisering ingevoerd. Het werd makkelijk om nieuwe bedrijven op te richten. In 2011 werden er in Estland meer dan 14.000 nieuw ondernemingen geregistreerd. Voor een land dat zich nog maar net onder het juk van de Russische overheersing had weten los te rukken werd internet niet zomaar een nieuwe informatievoorziening, maar een symbool van democratie en vrijheid.

De nieuwe regering besefte dat als zij gebruik wilde maken van het internet, het internet ook beschikbaar moest zijn voor iedereen. Daarom werd een gigantisch netwerk van publiek toegankelijke toegangspoorten gebouwd waar mensen gebruik van konden maken die zich thuis nog geen computer konden veroorloven.

Index Online stemmen: i-Voting

Elektronisch stemmen is populair
In 2005 was Estland het eerste land ter wereld waarin op nationale schaal verkiezingen werden gehouden waarbij via internet gestemd kon worden. In 2007 was Estland het eerste land waarin e-stemmen werd gebruikt in parlementaire verkiezingen. In 2011 stemden al bijna 25% van de Esten via het internet.

Met e-stemmen kunnen kiezers hun stem uitbrengen vanuit elke aan internet verbonden computer, van af elke plaats ter wereld.

De Estse oplossing voor beveiliging, betrouwbaarheid, privacy en authenticiteit is simpel, elegant en veilig. Het fundamentele probleem dat moet worden opgelost is het tegelijkertijd realiseren van twee ogenschijnlijk tegenstrijdige eisen: het waarborgen van het stemgeheim en volledige verifieerbaarheid van de uitslag (absolute ballot secrecy + full auditability of the voting system).

Tijdens de vastgestelde pre-verkiezingsperiode logt de burger in op het systeem met een ID-kaart of Mobiele ID, en brengt zijn stem uit. De identiteit van de kiezers wordt verwijderd van de stembussen voordat zij bij het Nationale Verkiezingscommissie komen die de stemmen telt, waardoor anonimiteit wordt gewaarborgd.

Elke methode van afstandsstemmen biedt de mogelijkheid dat stemmen worden gedwongen of gekocht. De Estse oplossing is dat kiezers zo vaak kunnen inloggen als zij willen tijdens de pre-verkiezings/stemperiode. Omdat elke stem de laatste ongedaan maakt, krijgt elke burger altijd de optie om zijn of haar stem later te wijzigen.

Transparantie tot op zekere hoogte
De Estse overheid wil transparant zijn. Daarom publiceert zij delen van de stemsoftware als open source en plaatst zij urenlange video’s op het internet die de configuratie van het systeem documenteren. De potentieel kwetsbare onderdelen van de software worden echter niet beschikbaar gesteld voor publieke inspectie. Op grond van de openbaar gemaakte informatie is het onmogelijk om te bepalen wat de potentiële kwetsbaarheden van het stemsysteem zijn voor welke aanvalsvormen.

Index


Procedurele en operationele betrouwbaarheid
Een internationaal team van onafhankelijke deskundigen onderzocht de betrouwbaarheid en veiligheid van het online stemsysteem van Estland [Internet Voting in Estionia]. De conclusie was alarmerend: er zitten enorme gaten in de procedurele en operationele beveiliging en de architectuur van het systeem is kwetsbaar voor cyberaanvallen. Het ontwerp is gebaseerd op verouderde vooronderstellingen en vertoont daarom diverse kwetsbaarheden die versterkt worden door slecht operationeel management. Het advies is om niet meer van dit systeem gebruik te maken. Een aantal van de geconstateerde problemen zou weliswaar op korte termijn gecorrigeerd kunnen worden door aanpassingen van het systeem, maar andere kwetsbaarheden kunnen niet worden gerepareerd omdat het fundamentele zwakheden van het systeem zijn.

Index Satelliet Esten — Digitaal burgerschap voor buitenlanders

Ik ben een digitale Est
Op 21 oktober 2014 nam het Estse parlement een wet aan waardoor het mogelijk werd om mensen die geen Estse staatsburgers zijn een digitale identiteit te geven. De wet werd met algemene stemmen aangenomen. De Estse overheid lanceerde eind 2014 een ambitieus plan om mensen over de hele wereld in staat te stellen om een e-residentie in Estland te verwerven. Het is het eerste land ter wereld dat digitale burgers in andere landen nieuwe rechten verleende in Estland. Binnen 18 uur hadden zich al meer dan 4.000 mensen geregistreerd uit 168 verschillende landen. Met dit programma voor e-residentie probeert het minst bevolkte land in Europa van 1,3 miljoen mensen, ongeveer 10 miljoen digitale burgers aan te trekken in 2025.

Europeanisering van digitale I.D.’s / nationale identiteit
Binnenkort treedt er een Europese wet in werking, waarbij lidstaten verplicht worden om elkaars digitale identiteitskaarten te accepteren. Dit betekent dat houders van Estse identiteitskaarten in staat zullen zijn om elkaar geëncrypteerde e-mail te sturen en voor aanbieders van webdiensten hun identiteit te bewijzen. Zij kunnen ook zaken doen met overheden in de hele EU. Finland en andere EU-staten zijn van plan om delen van het Estse IT-systeem over te nemen [Economist, 28.6.14].
De digitale identiteitskaart geeft iemand geen volledig staatsburgerschap of legaal verblijfsrecht in Estland, maar stelt houders wel in staat om gebruik te maken van Estse digitale diensten en handtekeningen. In de EU worden deze handtekeningen als legaal bindend beschouwd.

E-residenten krijgen de kans om in één dag hun eigen bedrijf te starten en een bankrekening van de Europese Unie te openen. Omdat het Estse belastingsysteem volledig online is en de bancaire internet infrastructuur hoog ontwikkeld is, hoeft een e-resident zelfs niet fysiek op hetzelfde continent te zijn om hun zaken en investeringen is Estland te beheren.

Het belangrijkste doel van de internationalisering van het digitale burgerschap is duidelijk:

E-residenten krijgen een speciale ID-kaart met een microchip. Er wordt gebruik gemaakt van sterke encryptie en slechts een minimum aan privégegevens wordt op de ID-kaart zelf bewaard. In meer dan tien jaar zijn er nog geen inbreuken gemaakt op de beveiliging van de identiteitskaart. De kaart kan met sociale software en een USB-reader worden gebruikt voor twee-factor authenticatie. Om een digitale handtekening af te geven of toegang te krijgen tot een dienst, moet een e-resident zijn identiteit verifiëren door een unieke pincode in te voeren. Er worden twee pincodes gebruikt: een voor authenticatie (bewijzen wie de houder is) en een voor autorisatie (voor het ondertekenen van documenten of het doen van betalingen).

E-residentie biedt nieuwe mogelijkheden voor buitenlanders die geïntereseerd zijn in het investeren in de nationale economie van Estland. Maar ook voor migranten die in het buitenland hun bestaande commerciële banden met het thuisland willen onderhouden zonder daar te wonen.

Siim Sikkut expliceert de realistische kijk op de gang der zaken:

De doelstelling is: maatschappelijke tegenstellingen overbruggen door digitale bruggen slaan. Het is een sympathiek en moreel verdedigbaar toekomstperspectief. De digitale identiteitskaarten van Estland zouden weleens hetzelfde kunnen betekenen als American Express card deden voor de internationale reizen in de jaren 60: ze maken het leven eenvoudiger. Meervoudig satellietburgerschap zou in de toekomst zelfs de norm kunnen worden.

Index Verdediging in cyberspace

Cyberbeveiliging
Estland wordt door veel deskundigen beschouwd als een leider op het gebied van cyberbeveiliging. Er wordt jaarlijks 40 miljoen euro besteedt aan cyberveiligheid, ongeveer 0,5% van de jaarlijkse nationale uitgaven. De Amerikaanse president Barack Obama schetste de bijzonder positie van Estland als volgt: “Als een hightech leider speelt Estland ook een leidende rol in het beschermen van de NAVO tegen cyberaanvallen. Estland is een voorbeeld van hoe elk NAVO-lid haar eigen bijdrage moet leveren voor onze collectieve verdediging” [DefenseOne, 5.9.14].

Estlands is sinds 2008 de gastheer van het Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence [CCDCOE]. Dit in Tallinn gevestige centrum is de spits van de cyberstrategie van de NAVO.

Estland heeft een cyberverdedigingseenheid van vrijwilligers opgebouwd dat onderdeel is van de nationale reserve. Een paar honderd burgers bewaken op deze manier de nationale computersystemen [VK, 29.11.14]. De publiek-private verdedigingslinie in cyberspace is uniek in de wereld.

Estland in de vuurlinie
Sinds de aanvallen van 2007 is er in Estland geen vredestijd meer geweest en voor iedereen lijkt duidelijk dat het de Russen zijn die agressieve aanvallen plegen - vooral in cyberspace. Juist daarom is het cyberlegioen van vrijwillegers van groot belang. De commandant van de cybervrijwilligers Andrus Padar:
    “Jarenlang vond de rest van Europa ons enge Russofoben, maar sinds de inval in Oekraïne is echt duidelijk wat zij willen, toch? Het is niet duidelijk waar de conflicten beginnen en eindigen. Dat is de Gerasimov-doctrine, de visie van de chef van de Russische Generale Staf: het gevecht wordt deels gevoerd in de hoofden van de mensen, met desinformatie en misleiding. Daarbij zijn cybermiddelen belangrijk” [VK, 29.11.14].

Index Bronnen

  1. Akamai

  2. Arstechnica

  3. BBC

  4. CIO

  5. Defense One

  6. Economist, The

  7. e-Estonia

  8. E-voting is Estonia
    Een veiligheidsanalyse van Estland’s stemsysteem door internationale e-voting experts. De conclusies zijn alarmerend: er zitten enorme gaten in de procedurele en operationele beveiliging en de architectuur van het systeem is kwetsbaar voor cyberaanvallen. Het advies is om niet meer van dit systeem gebruik te maken.

  9. Guardian, The

  10. Motherboard

  11. NATO

  12. NPO

  13. NRC

  14. Nu

  15. New York Times

  16. Spiegel, Der

  17. Springall, Drew / Finnenauer, Travis e.o.

  18. VPRO - Tegenlicht

  19. Volkskrant, De

  20. Wired

  21. Yale Economic Review

  22. YouTube

  23. ZDNet

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

19 November, 2016
Eerst gepubliceerd: Jan, 2015