Internet als medium van nabijheid Een nieuwe derde plaats Bijzonderheid van nabuurschap Buurtsites Voor heel Nederland: Buurtlink.nl Geef mij maar Amsterdam: Buurtleven.nl Hyperlokalisatie en - aggregatie: Outside.in Lokalisering: Neighbornode.net Functies van buurtsites Informeren Communiceren Wederzijdse hulp Organiseren Wat buurtsites beter doen Nomadische gedachten Lokalisering van het globale internet Participatie en directe democratie Grijze panters Informatiebronnen

Verwante teksten Virtuele steden: Statssociologische verkenningen Uitwaaierende vriendenkringen Peer-to-peer: Netwerken van onbekende vrienden Zichzelf organiserende netwerken: Typologie en dynamiek van het internet Virtuele Gemeenschappen: Bouwstenen voor een sociologie van het internet Regulatie en zelfregulatie van internet

Internet als medium van nabijheid

Een nieuwe derde plaats
Contacten onderhouden met verrre vrienden over de hele wereld is door internet makkelijker geworden. Internet is een medium van nabijheid - het brengt mensen dichter bij elkaar, ook al wonen zij nog zover van elkaar verwijderd. De vraag is of internet ook geschikt is om mensen die om de hoek van de straat wonen, de buren, dichter tot elkaar te brengen. Alles wordt besproken op buurtsites - nieuwtjes, veiligheidsproblemen, gemeentelijke plannen, feesten, roddels. Wordt de buurtsite een vervanging voor het ouderwetse buurthuis?

Bel eens aan bij de buren

Een belangrijk element van het woongenot is het goede contact met de buren. Mensen koesteren hun bestaande buurtcontacten. Maar veel mensen willen graag wat meer contact met hun buren hebben. Toch is de drempel om dit contact te leggen vaak nog hoog. Wie stapt zomaar op zijn buurman af om eens een kopje koffie te drinken? Buurtcontacten organiseren kost nog meer tijd. Wie gaat de deuren langs om buurtgenoten uit te nodigen voor een bepaalde activiteit?

Overal ter wereld zijn talloze buurtsites opgezet. De doelstellingen en feitelijke functies van die buurtsites lopen weliswaar sterk uiteen, maar er zijn ook een paar voor de hand liggende gemeenschappelijke kenmerken. Buurtsites fungeren als een nieuwe ontmoetingsplek van buurtbewoners. Zij brengen buurtbewoners met elkaar in contact, verspreiden buurtgebonden nieuws, organiseren wederzijdse hulp en steun, en stimuleren lokale buurtactiviteiten. Buurtsites vergroten de betrokkenheid van bewoners bij de buurt en daarmee —zo wordt gehoopt— de leefbaarheid en sociale cohesie van de buurt.

Burencontact

Steeds meer straten, buurten en wijken ontwikkelen hun eigen websites. We noemen ze hier samenvattend ‘buursites’. Buurtsites vormen een nieuwe third place naast al die andere vertrouwde lokale gemeenschapsdomeinen zoals het park, het plein, de kroeg, het danspaleis en de wekelijkse markt [Oldenburg 1989]. De derde plaatsen zitten tussen de eerste plaats van het ‘thuis’ en de tweede plaats van het ‘werk’. De eerste plaats is thuis en degenen waarmee we samenwonen. De tweede plaats is de werkplaats, waar mensen feitelijk een groot deel van hun tijd besteden. Derde plaatsen zijn de ankers van de sociale cohesie in het lokale gemeenschapsleven; het zijn plaatsen om te ontspannen in het gezellig samenzijn met andere volwassenen dan de partner, buurman of werkgever. Zij faciliteren en stimuleren, bredere, meer creatieve interactie. Naast het wijkplein, de buurtkroeg, en de markt zullen buurtsites in de toekomst steeds meer gaan fungeren als belangrijke ankers van het lokale gemeenschapsleven. De lokalisering van het globale internet is in aantocht.

Kunnen buurtsites de sociale cohesie van lokale gemeenschappen versterken? Op welke manier kunnen zij bijdragen aan het gevoel van saamhorigheid? Kunnen buurtsites daadwerkelijk de betrokkenheid van de bewoners intensiveren? Om daarop het begin van een antwoord te vinden zullen we ons eerst moeten vergewissen van de eigenaardigheden van burenrelaties. Hoe betekenisvol zijn de relaties met onze buren? Of nog eenvoudiger: waarom zijn buren zo belangrijk?

Bijzonderheid van nabuurschap
Burenrelaties zijn meer of minder duurzame relaties tussen mensen op basis van hun ruimtelijke nabijheid. Wat maakt relaties onder buren zo bijzonder?

1. Iedereen heeft buren
   

   Wees lief voor je buren

   Tenzij men op een denkbeeldig onbewoond eiland bivakkeert heeft iedereen altijd buren. Er bestaat dus altijd een bepaald cluster van buren waaruit men interactiepartners kan kiezen. Er is altijd een ‘aanbod’ van buren, ook al zijn de ruimtelijke afstanden tussen buren in villawijken groter zijn dan in flats. Niet iedereen heeft een partner, vrienden, collega's, of zelfs familieleden, maar iedereen heeft buren.

2. Burencontact is onbepaald
   De inhoud van burenrelaties ligt niet van te voren vast. Een relatie tussen buren is ongedefinieerd en is volledig afhankelijk van de interesses, intenties en doelen van de interactiepartners.

3. Buren hebben macht
   Buren staat in een machtsrelatie ten opzicht van elkaar. Door hun geografische nabijheid kunnen zij elkaar het leven knap lastig maken, bijvoorbeeld door ’s nachts luidruchtige feesten te geven die de buren wakker houden. Bovendien weten buren vaak veel dingen over elkaar die niet per se voor hen of voor een ander publiek bedoeld zijn: de gewoontes die men heeft, hoe regelmatig men werkt, wie er wanneer op bezoek komt, of men ruzie in de familie heeft e.d. Buren weten deze dingen vaak van elkaar, niet omdat ze met elkaar praten maar omdat ze zo dicht bij elkaar wonen.

4. Burenrelaties zijn onvrijwillig
   Wie je vrienden zijn beslis je zelf. Maar je buren krijg je op de koop (of de huur) toe. Meestal zijn relaties met buren geen relaties waarvoor je zelf gekozen hebt of die je makkelijk kan vermijden. Als je om welke reden dan ook je buren niet meer wil tegen komen, zal je zelf moeten verhuizen. De kosten die verbonden zijn aan het vermijden van ‘slechte’ buren zijn hoog. Vandaar het oude spreekwoord: “Beter een goede buur dan een verre vriend”. Echte vrienden zijn weliswaar gevoelsmatig gezien belangrijker dan de louter toevallige en niet volledig vrijwillige relaties met buren, maar je zult er toch mee moeten samenleven in dezelfde buurt.

5. Buren zijn handig en altijd toegankelijk
   

   Lastige buren

   Buren kunnen erg nuttig zijn en zijn gemakkelijk toegankelijk omdat ze al in je buurt zijn wanneer je de deur uit gaat. In de praktijk betekent nabuurschap dat men in noodsituaties op elkaar is aangewezen. De buurman is de typische helper in de nood. Als er in een huishouden iets ontbreekt, kan men het altijd nog bij de buren proberen te lenen. Als je ’s avond laat nog suiker nodig hebt, dan bel je bij de buurvrouw aan. Als je hulp nodig hebt om een klusje te doen klop je bij de buurman aan. Buren zijn snel bereikbaar voor acute hulp. Maar buren worden niet of nauwelijks betrokken bij discussies over werk, voor het lenen van geld, of voor advies bij belangrijke beslissingen.

Een buurtgemeenschap is dus louter gebaseerd op het eenvoudige feit dat mensen toevallig naast elkaar wonen. Al naar gelang het soort nederzetting (verspreide boerderijen, een stad, een straat, een villawijk of een achterbuurt) neemt de burengemeenschap verschillende vormen aan. De intensiteit van burencontacten kan zeer uiteenlopen. Mensen in kleine steden hebben bijvoorbeeld meer contact met buren omdat het aan alternatieven ontbreekt. In grotere steden hebben mensen minder maar vaak hechtere relaties met hun buren omdat men alleen maar met elkaar omgaat als er ook belangrijke overeenkomsten zijn in levensstijl, beroep e.d. Onder speciale condities, zoals met name onder moderne stedelijke verhoudingen, kan het soms tot dichtbij het nulpunt dalen. Juist vanwege de fysieke nabijheid probeert men dan de grootst mogelijk afstand te handhaven.

Burengemeenschap Max Weber definieert een burengemeenschap als “elke permanente of tijdelijke belangengemeenschap die is afgeleid van ruimtelijke nabijheid” [Weber, Wirtschaft und Gesellschaft, p. 215].

Buurtgemeenschappen zijn vaak amorf, met fluctuerende participatie. Er ontstaan meestal alleen hechte en gesloten gemeenschappen wanneer de buurtgenoten zich moeten weren tegen een gemeenschappelijke tegenstander: overlast van een bepaalde buurtgenoot of van een andere buurt, ongewenste maatregelen van een overkoepelende gemeente of regering. Nabuurschap is de natuurlijke grondslag van de lokale gemeenschap. Nabuurschap kan zelfs de grondslag vormen voor politieke acties, zoals het bevorderen van de aanleg van speelpleinen of het terugdringen van automobiliteit in de eigen wijk.

Buurtsites - trefpunten van nabuurschap

Buurtsites zijn er in allerlei soorten en maten. Sommige sites zijn zeer professioneel opgezet, terwijl andere het product van liefdevolle amateurs is. Sommige sites worden actief onderhouden en druk bezocht en andere niet. Heel vaak namen bewoners zelf het initiatief om een buurtsite op te richten. Maar ook woningcorporaties en (deel)gemeentes proberen met buurtsites de sociale cohesie in wijken te verbeteren. Sommige initiatieven beperken zich tot een straat of cluster straten, anderen tot een hele buurt of wijk, en weer anderen tot een dorp. Naast deze buurtspecifieke sites zijn er ook koepelsites die toegang bieden tot alle buurtsites in Nederland of in een grote stad.

Voor heel Nederland: Buurtlink.nl
Buurtlink.nl is bestemd voor alle buurtbewoners in Nederland. De site is opgezet met steun van de Nationale Postcodeloterij, die zich sinds 2006 ook inzet voor een betere en socialere samenleving in Nederland. Het doel van de site is het versterken van het buurtgevoel, in de hoop dat daarmee ook de leefbaarheid verbetert.

Trefpunt in Cyberspace “Buurtlink is het trefpunt voor de bewoners van dorpen, buurten en wijken. Dagelijks worden duizend berichten geplaatst waarop vervolgens door duizenden bewoners wordt gereageerd. Met de nieuwe site willen we een nog beter digitaal platform zijn voor de buurten. Zo kunnen vanaf nu wijkagenten, gemeentes, sportverenigingen, verenigingen, clubs, vrijwilligersorganisaties, gezondheidscentra maar ook de lokale bakker een eigen plek krijgen op Buurtlink.nl. Iedereen kan vanaf nu letterlijk alles op Buurtlink zetten over zijn of haar buurt met de zekerheid dat duizenden bewoners het zullen lezen” [Bas van Beek, directeur van Buurtlink].

Je kunt je gratis aanmelden en na invoering van je postcode krijg je alle buurtgebonden informatie gepresenteerd. In de buurtberichten vind je mededelingen over het verdwenen katertje Tijger, buurtbijeenkomsten, concerten, het witten van tanden en het eten bij lokale restaurants. In de rubriek Vraag & Aanbod wordt van alles en nog wat te koop en te huur aangeboden en gevraagd: van huizen tot voetbalplaatjes, van magnetrons tot vrijwilligers. Op de site kunnen foto’s en video’s worden geplaatst. Daarnaast kunnen buurtbewoners hun eigen profiel op de website plaatsen. Lokale ondernemers kunnen voor € 9 een advertentie plaatsen die in het geselecteerde postcodegebied een week lang te zien is.

Buurtlink.nl. is de grootste landelijke buurtenwebsite van Nederland met een bereik van 400.000 bezoekers per maand [Multiscope - 2009].

Geef mij maar Amsterdam: Buurtleven.nl
Buurtleven.nl is een lokaal internetinitiatief in Amsterdam. Het project is opgezet door Woningnet in opdracht van vier Amsterdamse Woningcorporaties (Stadgenoot, Ymere, Rochdale en De Key). In januari 2009 startte het project in drie stadsdelen: Zeeburg, Oost/Watergraafsmeer, en (delen van) Osdorp en een klein gedeelte van Slotervaart. De woningcorporaties vinden dat het tot hun maatschappelijke taak hoort om de leefbaarheid te verbeteren. Het basisidee is dat als buren meer onderling contact hebben zij zich meer verbonden gaan voelen met de buurt.

Buurtleven.nl presenteert buurtnieuws en faciliteert het contact met je buren. Je kunt berichten sturen aan buurtgenoten, en je kunt een groep starten met een eigen miniwebsite. Verder uiteraard een buurtagenda, een 2dehandsmarkt en een prikbord met oproepen van buurtbewoners.

Hyperlokalisatie en -aggregatie: Outside.in
De meeste buurtsites worden van nieuwe informatie voorzien door een aantal actieve buurtgenoten. Maar het kan ook anders. Grote nieuwsorganisaties beschikken meestal niet over buurtspecifieke informatie. Inmiddels is de technologie voorhanden om automatisch nieuws van online kranten, blogs en andere nieuwsbronnen te aggregeren en te personaliseren.

Outside.in is een online platform dat hyperlokaal nieuws maakt, organiseert en verspreid. Hyperlokaal nieuws geeft bezoekers het nieuws en de informatie voor het gebied waar zij op dat moment zijn (zoals het blok rond je kantoor of de buurt waarin je woont) of waarin zij om andere reden geïnteresseerd zijn (zoals hun geboortestad, de school hun je kinderen, of een buurtcafé). De technologie van outside.in maakt het mogelijk om alle typen media te aggregeren (inclusief blogs, online kranten en Twitter feeds) om deze vervolgens naar lokatie te sorteren.

Het initiatief voor deze site werd in februari 2009 genomen door de Amerikaanse omroepgigant NBC. Op het platform worden honderden buurtsites bijeengebracht met nieuws dat automatisch wordt geaggregeerd uit de databases van regionale NBC TV-zenders, aangevuld met nieuws van lokale blogs, mainstream media en Twitter-feeds. Het platform stelt NBC in staat “to add entirely new sections of content to our sites and create more targeted ad impressions at a fraction of the cost of staffing a traditional editorial organization to cover hundreds of neighborhoods” [Brian Buchwald, senior vice president local integrated media bij NBC].

Lokalisering: Neighbornode.net
Het internet is erg sterk als het gaat om de verbinding tussen mensen over de hele wereld. Maar het functioneerde zwak als het gaat om het verbinden van mensen die aan de overkant van de straat wonen. Hoe deel je informatie op lokaal niveau? En hoe open je communicatielijnen met anderen in je directe omgeving? Er worden steeds meer initiatieven genomen om ruimtes te scheppen voor buurtgenoten om op eenvoudige wijze met elkaar te communiceren via het internet. Zij overbruggen de kloof tussen het internet en de buurt. Een goed voorbeeld daarvan zijn de Neighbornodes.

Neighbornodes een bulletin boards voor groepen op draadloze knooppunten die in woongebieden worden geplaatst en die open zijn voor het publiek. Binnen een afstand van zo’n 90 meter zenden deze knooppunten een signaal uit dat door iedereen gelezen kan worden en waarop iedereen zelf een bericht kan plaatsen. Met een Neighbornode kun je dus een bericht uitzenden naar iedereen binnen 90 meter van jouw woning, en zij kunnen ook een bericht naar jouw sturen.

De Neighbornodes zijn onderling met elkaar verbonden in een netwerk van knooppunten. Hierdoor is het mogelijk om nieuws en informatie op een straat-voor-straat basis te verspreiden naar de bredere wijk- of stadgemeenschap [vergelijkbare initiatieven zijn: het Braziliaanse CitIX en het Franse Peuplade].

Functies van buurtsites

Buurtsites kunnen zeer uiteenlopende functies vervullen. Zij kunnen bijdragen aan informeren, communiceren, wederzijdse hulp en organiseren.

Informeren
Via buurtsites kunnen bewoners op een snelle en efficiënte wijze worden geïnformeerd over nieuws, activiteiten, vuilnisophaaldagen, vakanties van de huisarts, roddels of lokale politiek. Door verhalen, foto’s en video’ met elkaar te verbinden kan een levendig archief van de wijkgeschiedenis worden opgebouwd. Een buurthuis kan dus ook als het historisch geheugen van de buurt fungeren.

Communiceren
Via een buurtsite kunnen bewoners met elkaar in contact komen. Buurtbewoners kunnen online met elkaar praten, vragen stellen, reageren op anderen en voorstellen doen. Mensen leren elkaar als buren kennen op de site. Zij vinden er foto’s en profielen zodat zij weten hoe hun buurman of buurvrouw heet.

Wederzijdse hulp en steun
Een buurtsite kan op eenvoudige en zeer doelmatige wijze als platform fungeren waarlangs de burenhulp en -ondersteuning georganiseerd kan worden. Veel buurtsites hebben een speciale vraag- en aanbodrubriek waarin mensen zich in kunnen schrijven voor een eenmalige vrijwilligersklus. De Bewonersvereniging Eikenburg de Roosten die zich inzet voor het vergroten van de leefbaarheid van hun wijk, schetst hiervan een fictief, maar toch ook aansprekelijk scenario:

“Bij de oudere mevrouw Jansen is een lamp gesprongen. Ze heeft geen idee hoe ze die moet vervangen en haar zoon is met vakantie. Vijf huizen verder woont Roy van der Meer. Hij heeft mevrouw Jansen nooit ontmoet, maar leest haar oproep op de buurtsite. Een paar minuten later staat hij op de stoep om te helpen. Als het werk is verricht, krijgt hij van mevrouw Jansen een kop koffie. De volgende dag groeten ze elkaar op straat” [bron].

Organiseren
Buurtsites maken het organiseren van buurtgerichte activiteiten veel gemakkelijker. Via de buurtsite kunnen buurtgenoten online met elkaar samenwerken, taken verdelen, afspraken maken en met elkaar vergaderen. Bewoners kunnen op hun eigen tijd en vanaf hun eigen plek via internet meedoen aan wijkactiviteiten. Dat is vooral makkelijk voor mensen die weinig tijd hebben (of ’s avond werken) of die door hun fysieke beperkingen geen lokale vergaderingen kunnen bijwonen.

Om de bewonersinvloed op een plan en ontwerp van de wijk te vergroten internetinstrumenten nodig die zijn gericht op participatie in planvorming. Buurtsites kunnen daarbij gebruik maken van het principe van de ‘wijsheid van de massa’. Omdat zij zo laagdrempelig zijn kan in principe elke buurtbewoner zijn of haar eigen informatie en deskundigheid inbrengen bij het oplossen van problemen in de eigen buurt. Een zwerm van online actieve buurtgenoten is in staat om complexe beleidsproblemen op een voor iedereen begrijpelijke manier uiteen te rafelen. Met elkaar kunnen zij meestal ook voldoende deskundigheid mobiliseren om politieke ambtsdragers op een deugdelijk weerwoord te trakteren. Op deze wijze kunnen buurtsites een bijdrage leveren aan de verlevendiging van de lokale politiek en een versterking van vormen van directe democratie.

Wat buurtsites beter doen
Buurtsites voegen iets toe aan het functioneren van de buurt. Zij zorgen er vooral voor

• dat buren nog eenvoudiger te bereiken zijn zonder ze direct te hoeven spreken;
• dat de gedeelde informatie actueler is omdat iederen direct informatie kan verstrekken of actualiseren en iedereen direct over die informatie kan beschikken;
• dat er niet alleen met tekst en beeld wordt gecommuniceerd, maar ook met geluid en video;
• dat de geboden informatie makkelijker te koppelen is aan andere informatie;
• dat iedereen kan meedoen omdat de informatie voortdurend beschikbaar is en vanaf elke computer overal bereikbaar is.
• dat een digitale wijkkrant goedkoper en eenvoudiger te maken is dan een wijkkrant op papier;
• dat burenhulp en vrijwilligerswerk op effectiever en minder exclusief georganiseerd kunnen worden;
• dat buurtgenoten beter in staat zijn om invloed uit te oefenen op wijkplannen en -ontwerpen.

Nomadische gedachten

Lokalisering van het globale internet
Toen we in de vorige eeuw voor het eerst de mogelijkheden van het internet konden verkennen was er een ervaring dominant: we konden razendsnel over de hele wereld informatie uitwisselen en communiceren. Internet is het prototypische globale netwerk (het netwerk der netwerken). Internet maakte het mogelijk om de meest uiteenlopende grenzen moeiteloos te doorbreken. De hele wereld ligt sindsdien bij wijze van spreken aan onze eigen voeten en hangt letterlijk aan de tip van de vinger waarmee onze muis bedienen. Zoals eerder gezegd is internet een medium van nabijheid dat mensen dichter bij elkaar brengt, ook al wonen zij nog zover van elkaar verwijderd.

Internet is echter ook een medium dat mensen die al dicht bij elkaar wonen met elkaar in contact te brengen. Deze lokalisering van het internet is een gevolg van het feit dat netwerk der netwerken is doorgedrongen tot de kleinste poriën van ons persoonlijke en publieke leven. Lokalisering is de natuurlijke tegenpool of beter: het spiegelbeeld van globalisering.

Onze buurten worden hybride ruimtes waarin fysieke en digitale ruimtes samenvloeien. De fysieke stad met zijn gebouwen, wegen en buurten wordt omgeven door een virtuele ruimte die via elektronische informatie-, communicatie- en observatienetwerken tot stand komt. Omdat de elektronische netwerken zich steeds naadlozer verweven met de sociaal-culturele, politieke en fysieke ruimte krijgt de beleving van het publieke domein en van de gebouwde omgeving een nieuwe dimensie. Tegelijkertijd wordt het domein van de digitale ruimte in toenemende mate fysiek doordat we steeds meer mobiele en locatieve media met ons meedragen. Die nieuwe media stellen ons niet alleen in staat om onszelf te oriënteren in een willekeurige stad (met Google Earth of GPS-apparaten) en aantekeningen te maken over geografische locaties, maar ook om personen en objecten te traceren. Locatieve en mobiele media worden steeds meer gebruikt voor de coördinatie van kleine groepen - zij faciliteren sociaal netwerken in realtime en realspace. In tegenstelling tot het World Wide Web ligt bij locatieve media de focus op ruimtelijke localisatie en zijn deze gecentreerd op de individuele gebruiker. Locatieve media zijn erop gericht sociaal contact in de fysieke ruimte tot stand te brengen - zij mediëren fysieke nabijheid.

Participatie en directe democratie
Buurtsites kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de vitalisering van het lokale gemeenschapleven. Sites die in nabuurschappelijke localiteiten zijn verankerd bieden niet alleen mogelijkheden om de traditionele gemeenschapsactiviteiten doelmatiger en goedkoper te organiseren, maar bieden ook volledig nieuwe kansen om het gemeenschapsleven van buurtgenoten vorm te geven. De bestaande informele contacten tussen buurtgenoten kunnen in het virtuele domein worden verlengd en versterkt.

Buurtbewoners krijgen daardoor nieuwe en effectieve middelen in handen om hun stem te laten horen. Buurtsites stellen bewoners in staat om zichzelf hechter te organiseren om gezamenlijk het lot in eigen handen te nemen. Hierdoor zijn zij veel beter in staat om eigen initiatieven te nemen om de leefbaarheid van de buurt te verbeteren, en om effectieve invloed uit te oefenen op de menings- en besluitvorming van lokale overheden. In dat opzicht fungeren buurtsites als leerscholen voor directe democratie.

Grijze panters
Ouderen zijn vaak geïsoleerd. Tegelijkertijd leren veel ouderen computervaardigheden die hen in staat stellen het internet te gebruiken. Door een verbinding te leggen tussen oudere mensen die deze basisvaardigheden hebben verworven, en door hen te stimuleren om lokale informatie uit te wisselen over activiteiten in de buurt, zullen zij zowel minder geïsoleerd zijn als meer gebruik gaan maken van lokale voorzieningen.

Informatiebronnen

1. Castells, Manuel [2002]
   The Rise of the Network Society.
   Oxford: Blackwell.

2. Crang, M. /Graham, S. [2007]
   Sentient Cities:Ambient intelligence and the politics of urban space.
   In: Information, Communication & Society 10(6): 789–817.

3. dorpen.nl

4. Galloway, Anne [2008]
   Critical social and cultural studies of technoscience and design

5. Galloway, A. / Ward, M. [2006]
   Locative Media as Socialising and Spatialising Practice: Learning from Archaeology
   In: Leonardo Electronic Almanac 14(3).

6. Geser, Hans [2004]
   Towards a Sociological Theory of the Mobile Phone http://socio.ch/mobile/.

7. Hampton, Keith N. / Wellman, Barry [1999]
   Netville Online and Offline. Observing and Surveying a Wired Suburb
   In: American Behavioral Scientist, 43(3): 475-92.

8. Handreiking Wijk- en Dorpswebsites

9. Jackson, R.M. [1977]
   Social structure and process in friendship choice.
   in: C.S. Fischer et al, Networks and Places. Social Relations in the Urban Setting. New York: The Free Press , pp. 50-78.

10. Johnson, S. [2002]
    Emergence: The Connected Lives of Ants, Brains, Cities, and Software.
    New York: Scribner.

11. Kjeldskov, J. / Paay, J. [2006]
    Public Pervasive Computing: Making the Invisible Visible.
    In: Computer 39(9):60-5.

12. Kopomaa, T. [2000]
    The City in your Pocket: Birth of the Mobile Information Society.
    Helsinki: Gaudeamus.

13. Kostakos, E. /O’Neill, E. / Penn, A. [2006]
    Designing Urban Pervasive Systems.
    In: Computer 39(9):52-9.

14. Kuiper, Else Rose / Mulder, Bert [2003]
    De Naoberschapsbank: Web in de Wijk - Zelforganiserend vermogen ondersteund door ICT in de wijk.

15. Laumann, E.O. [1966]
    Prestige and Association in an Urban Community.
    Indianapolis: Bobbs-Merrill.

16. Lee, Terence [1968]
    Urban Neighbourhood as a Socio-Spatial Schema
    In: Human Relations, 21(3): 241-67.

17. Lemos, André [2008]
    Locative media and informal territories - Mobile Communication and New Sense of Places. A Critique of Spatialization in Cyberculture.

18. Love Life Live Lent
    Een initiatief van de aartsbisschoppen van Canterbury en York. Zij roepen op tot goed nabuurschap (zowel online als offline) teneinde een veiliger en aangenamer woon- en leefomgeving te scheppen.

19. McCullough, M. [2006]
    On Urban Markup: Frames Of Reference In Location Models For Participatory Urbanism
    In: Leonardo Electronic Almanac 14(3).

20. Mitchell, W.J. [1995]
    City of Bits.
    Cambridge: MIT Press.

21. Nauta, A.P.N. [1973]
    Contact en controle tussen buren.
    Alphen aan den Rijn: Samson.

22. NRC
    
    • [20.09.2006] Mark Schenkel - Buurtsites hebben hulp nodig

23. Nyíri, J. K. (Ed.) [2005]
    A sense of place : the global and the local in mobile communication.Communications in the 21st century.
    Vienna: Passagen Verlag.

24. Oldenburg, Ray [1989]
    The Great Good Place.

25. Townsend, A. [2000]
    Life in the Real-Time City: Mobile Telephones and Urban Metabolism.
    In: Journal of Urban Technology 7(2): 85-104.

26. Turner, P. / E. Davenport (eds.) [2005]
    Spaces, spatiality and technology.
    Dordrecht: Springer.

27. Urry, J. [2002]
    Mobility and Proximity.
    In: Sociology 36(2): 255-74.

28. Völker, Beate [2000]
    16 miljoen buren - De rol van buren in persoonlijke netwerken in Nederland
    In: Tijdschrijft voor Sociologie, 21(4): 337-362.

29. Webindewijk.nl

30. Wijkwebsites.nl

31. Williams, A. and Dourish, P. [2006]
    Imagining the City: The Cultural Dimensions of Urban Computing
    In: Computer 39(9):38-43.

dr. Albert Benschop Sociale en Gedragswetenschappen Sociologie & Antropologie Universiteit van Amsterdam Gepubliceerd: 1 Maart, 2009 Laatst gewijzigd: 03 September, 2009