Geschiedenis van internet
| Eigenaardigheden | Home | Onderwerpen | Samenleven | Zoek | Over ons | Contact |
|---|
door: dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam
| Browseroorlog |
|---|
Iedere internetgebruiker weet wat een browser is. Een browser is een programma waarmee pagina's van het World Wide Web geraadpleegd kunnen worden. In Nederland wordt het daarom ook wel een bladerprogramma genoemd. Wie al wat langer meesurft op het internet kan zich nog herinneren dat er een heftige strijd werd gevoerd tussen Microsoft en Netscape voor de suprematie van de markt voor webbrowsers. Microsoft gebruikte haar dominante positie in de markt voor PC-besturingssystemen om ook op de markt voor webbrowsers te domineren. Het resultaat daarvan was dat de Internet Explorer feitelijk dé webbrowser is voor de meeste internetgebruikers.
Netscape was niet in staat om zelf de bronnen te mobiliseren die nodig zijn om te concurreren met het ontwikkelingstempo en de monopoliemacht van Microsoft. Uiteindelijk begon de Netscape software achter te lopen. Maar Netscape was er nog steeds. Als dochter van AOL Time Warner vocht zij terug en spande een proces aan tegen Microsoft. Aan beide kanten werden de juridische messen geslepen. Micosoft reserveerde alvast honderden miljoenen in haar strijdkas. Een slepend juridisch gevecht kondigt zich aan. Totdat plotseling in mei 2003 de oorlog tussen de beide browsers werd beëindigd. In de strategishe overeenkomst tussen de grootste software en de grootste mediagigant werd Netscape opgeofferd. De browser van het eerste uur zal niet meer verder worden ontwikkeld. De verwachting is dat de eerste der mohikanen een snelle zachte dood zal sterven.
In de nog korte geschiedenis van de webbrowsers kunnen vier tijdperken worden onderscheiden. Het eerste tijdperk in de geschiedenis van de browsers werd gedomineerd door de niet-commerciële browser Mosaic. Het tweede tijdperk was dat van Netscape dominantie. Het derde tijdperk, het heroïsche tijdperk van de browseroorlog, werd ingeluid door de Internet Explorer van Microsoft. Het doodbloeden van Netscape markeerde het begin van het vierde tijdperk van Internet Explorer dominantie. Nadat de rook van de browseroorlog was opgetrokken, reageerde Internet Explorer op superieure wijze. Het had al haar rivalen van het veld geveegd en kon op haar lauweren gaan rusten om haar winst op gedane investeringen op te strijken. De eerste grote browseroorlog is nu voorbij. Dat betekent echter allerminst dat er geen gevechten meer gevoerd worden om de hegemonie op de browsermarkt.
Opkomst van Netscape
|
|---|
De eerste webbrowser werd door Tim Berners-Lee geschreven op een NeXT computer. Op kerstdag 1990 legde hij de laatste hand aan de eerste versie van WorldWideWeb. In maart 1991 stuurde hij het programma naar een aantal mensen op CERN. Het web werd geïntroduceerd aan de gemeenschap van hoge energie natuurkundigen. Van daaruit begon het web zich te verspreiden.
In 1991 en 1992 brachten Berners-Lee en een student op CERN, Jean-Fracois Groff de WorldWideWeb-applicatie van de NeXT omgeving naar de meer gebruikelijke C taal. Zij noemden hun nieuwe browser libwww.
|
|
Netscape voegde telkens nieuwe eigenschappen toe en integreerde drie internettechnologieën in één programma: web, email en nieuwsgroepen. Netscape zorgde er bovendien voor dat haar browser op alle drie belangrijke computertypes kon draaien: Windows, Macintosh en Unix.
Netscape werd vanaf het begin via het web vrij beschikbaar gemaakt voor particulieren en non-profit organisaties. Netscape verdiende haar geld met het ontwikkelen en verkopen van software voor webservers, met het verkeer naar de eigen home page en verwante inkomsten.
Netscape werd een doorslaggevend succes. De browser werd via het internet snel verspreid en werd door een toenemend aantal mensen geaccepteerd als voertuig om het internet te ontginnen. In het midden van de jaren negentig had Netscape een aandeel van 90 procent van de markt voor webbrowsers. Netscape was hét leesgereedschap voor webpagina's. Netscape schiep een grafische gebruikersinterface die navigatie op het internet sterk vereenvoudigde. Met Netscape als browser vond het internet een wereldwijd publiek.
Netscape werd het snelst groeiende softwarebedrijf in de geschiedenis. De toekomst van het bedrijf zag er zonnig uit. De leiding van Netscape beweerde zelfs dat haar browser het hart zou vormen van een nieuw op het net-gebaseerd besturingssysteem dat de hegemonie van Microsoft Windows zou tarten. Dat vormde het begin van de browseroorlog. De reus Microsoft was gewekt:
|
Ondergang van Netscape
|
|---|
Door haar pre-occupatie met Windows 95 had Microsoft de verschuiving in de cyberspace markt gemist. Pas toen de browser gemeengoed geworden was, bedacht men zich bij Microsoft. Bill Gates verspilde geen tijd en ging in de tegenaanval. De verdedigings- en expansiestrategie van Microsoft is erop gericht om alle concurrenten die een bedreiging kunnen vormen voor het imperium van Windows te wind uit de zeilen te nemen. Van de potentieel bedreigende software wordt een eigen versie gemaakt die zo sterk mogelijk in het besturingssysteem van Windows wordt geïntegreerd en als nieuwe standaard wordt gepresenteerd. Door de marktmacht van het Windows besturingssysteem krijgt dit eigen product per definitie een wereldwijde en massieve verspreiding.
De eerste versies van Internet Explorer waren niet erg goed, maar het programma was gratis (voor Netscape moest men toen nog $30 betalen) en werd met elke kopie van het Windows besturingssysteem verspreid. Later werd Internet Explorer sterk verbeterd en sinds Windows 98 werd het ook een belangrijk onderdeel van het besturingssysteem.
De beide browsers probeerden elkaar te overtroeven door eigen functies en extensies toe te voegen. Beide concerns probeerde hun product te differentiën en aantrekkelijker te maken dan zijn concurrent. Hoewel zowel Microsoft als Netscape lid waren van het World Wide Web Consortium (WC3) dat codespecificaties en richtlijnen uitvaardigt, maakten zij zich beide schuldig aan afwijking van de standaarden. In de loop der tijd traden er steeds meer aantal onverenigbaarheden op.
Netscape zag haar marktaandeel jaar op jaar afnemen. In de herfst van 1996 had Internet Explorar al een derde van het marktaandeel veroverd. In November 1998 was het marktaandeel van Internet Explorer voor het eerst groter dan dat van Navigator. Er zijn meerdere factoren die ertoe zouden leiden dat Netscape uiteindelijk het onderspit moest delven:
Het mocht niet baten. Netscape, ooit de dominante browser, werd grotendeels uit de markt gewerkt. De Internet Explorer veroverde een marktaandeel van meer dan 95%. Netscape bedient net iets meer dan 3 procent, terwijl de andere browsers minder dan 1 procent scoren.
Eind jaren negentig verdrong Internet Explorer Netscape als meest populaire browser. Nescape beschuldigde Microsoft van oneerlijke concurrentie omdat de softwaregigant zijn internetbrowser koppelde aan zijn Windows-technologie.
In januari 2002 starte AOL namens dochter Netscape een antitrustzaak tegen Microsoft. De aanklacht was dat Microsoft zijn rivaal Netscape moedwillig uit de markt zou hebben gedrukt door gebuik te maken van illegale, anticompetitieve praktijken. Met name door het besturingssysteem Windows als breekijzer te gebruiken.
|
Monsterverbond tussen AOL en Microsoft
|
|---|
Netscape Communications, inmiddels een afdeling van AOL Time Warner diende in januari 2002 een klacht in tegen Microsoft. De bedrijfspraktijken van de softwaregigant zouden het op de markt brengen en houden van een andere browser onmogelijk maken. In andere rechtszaken was ook in hoger beroep al vastgesteld dat Microsoft de antitrustwetten geschonden had en illegaal haar monopolie beschermde ten kost van Netscape. Het werd een slepend proces. Microsoft beweerde dat de rechtszaak meer een competetieve zet was van AOL Time Warner dan een legitieme poging om schade te dekken.
De doorbraak in dit proces kwam onverwacht. In mei 2003 nam Bill Gates persoonlijk contact op met AOL-chef Dick Parsons, om te proberen gezamenlijk een oplossing te vinden voor de slepende kwestie. Dit leidde tot een historisch accoord waarin het einde van browseroorlog werd getekend. Het is een voor beide partijen lucratief monsterverbond waarin de controle over de digitale media wordt geregeld.
AOL en Microsoft kwamen het volgende overeen:
|
|
Hoewel geld de belangrijkste component van de overeenkomst leek te zijn, sloten de bedrijven ook een samenwerkingsaccoord met betrekking tot de ontwikkeling van nieuwe technologieën. Opvallend is dat Microsoft heeft toegezegd software van internetprovider AOL op te nemen in de Windows-versie die aan kleine computerfabrikanten wordt verkocht. Daarmee beconcurreert Microsoft zijn eigen internetprovider 'MSN Internet Service'. AOL, toch al de grootste internetprovider van de Verenigde Staten, krijgt er hiermee tientallen miljoenen potentiële klanten per jaar bij. Door software van de concurrent mee te leveren met Windows hoopt Microsoft nieuwe rechtszaken over misbruik van zijn monopolie te voorkomen.
De overeenkomst waarmee het einde van de browseroorlog beslecht werd markeert een belangrijke verandering in de concernstrategie van Microsoft: zij komt terug op investeringen in media, en concentreert zich op de ontwikkeling van kernsoftware. Zij wil potentiële partners zoals AOL Time Warner ervan overtuigen dat zij meer geïnteresseerd is in de verkoop van software voor digitale media dan in concurrentie met bedrijven die daarvoor de inhoud leveren ('content owners'). AOL Time Warner beschouwt zichzelf niet langer als een technologiebedrijf dat zelfstandig software op de markt brengt, maar als een bedrijf dat inhoud (beelden, geluiden, videos en films) aan de man/vrouw brengt.
|
Adieu Netscape
|
|---|
Netscape werd geboren onder een gelukkig gesternte en veroverde de wereld in vogelvlucht. Zij stelde de eerste voorhoedes van de internetgebruikers in staat om op een tamelijk comfortabele manier documenten op het internet te bekijken en om met andere gebruikers te communiceren (via ingebouwde email en nieuwsgroepen, en later via chat en instant messaging). Netscape groeide binnen enkele jaren uit tot de feitelijke standaard en bewuste keuze van surfers op het World Wide Web. De generatie die in het Netscape-tijdperk het WWW betraden, voelt zich nog schatplichtig aan de makers van dat bladerprogramma. Via Netscape kreeg de nieuwe technologie van informatie en communitie voor velen een praktische betekenis. Netscape begon als koning van het WWW, werd stiefkind van AOL, en lijkt nu kandidaat te zijn voor euthanasie.
Direct na de overeenkomst met Microsoft kondigde AOL aan dat zij 50 werknemers zou ontslaan die betrokken waren bij de ontwikkeling van Netscape. Daarmee is de browseroorlog feitelijk beslist. Een programma dat niet verder wordt ontwikkeld is op stervens na dood. Netscape is niet meer. En het is geen vrolijke begrafenis geworden.
De enige troost is dat AOL het open-source project Mozilla nog blijft steunen. Dit gebeurt echter met een zeer klein budget: $2 miljoen + $300.000 van Lotus-oprichter Mitch Kapor. Mozilla is een browser met ingebouwd mail reader en een Internet Relay Chat client.
De historische overeenkomst met Microsoft was ook de opmaat voor een grote schoonmaak bij AOL Time Warner. De sleutelarchitecten van de fusie in 2001 zijn van het toneel verdwenen. Steve Case, de oprichter van AOL die Microsoft omschreef als het 'rijk van het kwaad', moest het veld ruimen. Het lijkt erop dat de Time Warner kongsie de controle over AOL heeft veroverd.
Microsoft heeft laten zien dat zij haar enorme marktmacht en immense winsten zal gebruiken om elk bedrijf te lijf te gaan dat initiatieven blijft nemen die de concurrentie tegen een van Microsoft's kernproducten intensiveren. Op die manier heeft Microsoft keuzes van consumenten beperkte en innovatie geblokkeerd. Door uitschakeling van de concurrentie schaadt zij indirect de belangen van consumenten.
Als Microsoft 'het rijk van het kwaad' is, dan heeft zij via AOL Times Warner voor een koopje een groot filiaaal geopend [Peter van Amelrooy, Volkskrant, 31 mei, 2003]. Microsoft is van plan om haar browser alleen nog maar als onderdeel van het besturingssysteem op de markt te brengen. Er zullen geen nieuwe standalone Explorers meer verschijnen — IE6 SP1 is de laatste standalone installatie.
Het pact tussen AOL Time Warner en Microsoft leidt niet alleen tot een herstructurering van de browsermarkt. Zij heeft ook grote gevolgen voor het betaald distribueren van digitale inhoud via internet. Het zal met name leiden tot een verandering in de manier waarop consumenten muziek, films en televisiediensten kopen. In het nieuwe besturingssysteem van Microsoft ('Longhorn') zijn een aantal nieuwe technologieën op het gebied van veiligheid ingebouwd. In deze opvolger van Windows XP — dat in mei 2005 wordt verwacht en waarvan de bèta in 2004 op de markt komt, wordt veiligheid gerealiseerd door de beveiliging en versleuteling van gegevens te koppelen aan een specifieke computer. Door deze sterke koppeling tussen soft- en hardware kunnen mediabestanden alleen op specifieke computers worden afgespeeld. Zie uitvoeriger: Open Source en Lukas Pruski (Webwereld).
|
Troonpretendenten
|
|---|
Is er nog een vijfde tijdperk denkbaar aan gene zijde van het tijdperk van de Internet Explorer? Voor gebruikers lijkt het in ieder geval wenselijk dat er meerdere alternatieven op tafel blijven liggen en dat de markt voor internetbrowsers niet door een onderneming wordt beheerst. De vraag is dus wat de mogelijke alternatieven, of kroonpretendenten zijn voor de hegemonie van de Internet Explorer? Zijn er serieuze alternatieven die het begin van een vijfde tijdperk van de geschiedenis van de browsers kunnen inluiden?
Er zijn een aantal kandidaten die misschien in staat zijn om het browserprogramma van Microcoft te overtroeven.
|
|
Het is om meerdere redenen wenselijk dat er minstens contrapunten worden ontwikkeld voor de ongemeen overweldigende hegemonie van Microsoft's browser. Daarom zou er met name meer aandacht besteed moeten worden aan browsers waarvan de programmacodes in het publieke domein worden geplaatst. Net als zoekmachines zijn browsers te belangrijk geworden om ze over te laten aan de grillen van particuliere ondernemers. Browsers die nadrukkelijk als open-source worden gepresenteerd, hebben daarom in principe altijd de voorkeur. Zo'n keuze brengt de browsers terug naar hun dynamische uitgangspunt: browsers moeten programma's zijn waarmee we het internet op een intuïtieve manier kunnen verkennen, waarmee we overzicht krijgen over de etappes die we hebben afgelegd, waarmee we berichten kunnen uitwisselen met onze vrienden en collega's, en waarmee we direct met hen kunnen communiceren.
In de vijfde episode van de geschiedenis van de browsers gaat het natuurlijk in de eerste plaats om de vraag wie de krachtigste en gebruiksvriendelijke browser kan ontwikkelen die ook daadwerkelijk kans heeft op een formeel vrije browsermarkt. Op markten die door het grote kapitaal worden gedomineerd is het helaas niet altijd het meest geavanceerde of gebruiksvriendelijke product dat als winnaar uit de bus komt. Daarom gebruikt bijna iedereen die dit leest nog de Internet Explorer.
We staan op de drempel van het vijfde tijdperk in de geschiedenis van de browsers. Dat is een tijdperk waarin twee geheel ongelijksoortige tegenstanders tegenover elkaar staan. Aan de ene kant staat een uiterst kapitaalkrachtige onderneming die over enorme bronnen beschikt om te investeren in de browsertechnologie. Daar tegenover staat enerzijds een schare van commerciële kroonpretendenten die door de bank genomen niet over de fiscale bronnen beschikken om Microsoft een serieuze concurrentie aan te doen (hoe innovatief of nuttig hun programma's ook mogen zijn). Anderzijds zijn daar de niet-commerciële internetprogramma's die worden ontwikkeld door gemeenschappen van internetgebruikers en specialisten. Open-source software lijkt het enige levensvatbare alternatief voor de giganten van de software-industrie. Het vijfde tijdperk in de geschiedenis van de browsers zal gekenmerkt worden door een strijd van open-source browsers tegen de verpletterende hegemonie van Microsoft's Internet Explorer. Alleen al door de complexiteit van het strategisch veld waarin zij plaats vindt is het onmogelijk de uitkomst van deze strijd te voorspellen.
|
Informatiebronnen
|
|---|
| Eigenaardigheden | Home | Onderwerpen | Samenleven | Zoek | Over ons | Contact |
|---|
dr. Albert Benschop |